دۆخی ژنانی کورد له‌ هه‌ر چوار به‌شی کوردستان ، پرسه‌کانی ئازادی و ڕێگا چاره‌کان پێشه‌کی

JIN1 (1)

دۆخی ژنانی کورد له‌ هه‌ر چوار به‌شی کوردستان ، پرسه‌کانی ئازادی و ڕێگا چاره‌کان پێشه‌کی

پرسه‌ سه‌ره‌کی و بنه‌ڕه‌تیه‌کانی هه‌رێمه‌که‌مان به‌ گشتی و کوردستان به‌ تایبه‌تی پرسه‌کانی ژن و خێزانه‌ . هه‌ڵه‌ نیه‌ گه‌ر مرۆڤ بلێ ئه‌و پرسه‌ سه‌رچاوه‌ی هه‌موو پرسه‌ ئابوری ، کۆمه‌ڵایه‌تی ، ته‌ندروستی ، ئه‌کۆلۆژی ( ژینگه‌یی)، سیاسی ، په‌روه‌رده‌یی و یاساییه‌کانه‌‌.  هه‌ر بۆ ئه‌وه‌شه‌ گه‌ر په‌یوه‌ندیه‌کانی نێوان ژن و پیاو تا ئێستا نه‌بۆته‌ مایه‌ی تێگه‌یشتن ، ئه‌وه‌ پرسه‌کانی تر نه‌ک ته‌نیا نابێته‌ مایه‌ی تێگه‌یشتن به‌ڵکو چارسه‌ریش ناکرێ. له‌ مێژووی سه‌رده‌ستی و ژێڕده‌ستی کۆمه‌لایه‌تی ، چینایه‌تی و پێگه‌ی نه‌ته‌وه‌یی له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌و پرسه‌ ئاوا بووه‌ . ئه‌مرۆ له‌ مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری دا به ‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک ده‌یانه‌وێ ژن وه‌ک کرێکارێکی بێ به‌رامبه‌ر و کۆیله‌ به‌رێوبه‌رن . له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ کۆیلایه‌تی ژن وه‌ک نمونه‌ی هه‌موو کۆیلایه‌تی کۆمه‌لگه‌یه‌ به‌لام له‌سه‌روویانه‌وه‌ سۆسیۆلۆژی و هه‌موو زانسته‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان ئه‌وه‌ی شی نه‌کردۆته‌وه‌  و ئه‌و گۆڕه‌پانه‌ نوقمی تاریکی کراوه‌ ، بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موو پرسه‌کان چاره‌سه‌ری بکرێن پێویست به‌ دید و بۆچونێکی نوێ و ئازادیخواز هه‌یه‌ . هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ش ژنۆلۆژی بۆ ڕووناکی خسته‌ سه‌ر ئه‌و پرسه‌ و چاره‌سه‌ر کردنی له‌م سه‌دایه‌ ڕۆڵیکی گرنگ ده‌بینێ . گه‌ردوون ، جیهان ، مێژووی مرۆڤایه‌تی ، سۆسیۆلۆژی ، زانست ، شارستانی ، فه‌لسه‌فه‌ ، ئه‌خلاق ، فێمینیزم ، شه‌ڕ ، ئابوری و هه‌روه‌ها هه‌موو بواره‌کانی ژیان له‌ دیدی ژنه‌وه‌ شرۆڤه‌ کردن بۆ ئاشکرا کردنی حه‌قیقه‌ت و په‌رده‌ هه‌ڵدانه‌وه‌ له‌سه‌ر چه‌مکی ڕه‌گه‌زگه‌رایی مه‌رجێكی بنه‌ڕه‌تی و  بنه‌مای سه‌ره‌کی دیموکراسیه‌. له‌ هه‌مان کات دا  بۆ بونیادنانی ژیانێكی ئازاد و هاوژینی به‌ر له‌ هه‌موو شتێک پێویستی به‌ هه‌لوێستێکه‌ که‌ ژن بکاته‌ ناوه‌ندی تێکۆشان له‌پێناوی ئازادی و یه‌کسانی دا. گه‌ر وا نه‌بێ ناکرێ نه‌ ئازادی و نه‌ یه‌کسانی به‌ده‌ست بخرێ . له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ کاتێ شرۆڤه‌ له‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان بکه‌ین هه‌ڵسه‌نگاندن و پێناسه‌کردنی پرسه‌که‌ به‌ پێی ئه‌و پێوانه‌ ڕاسترین هه‌لوێست ده‌بێ. کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان له‌ ئه‌نجامی سیاسه‌ته‌کانی سه‌رکوتکاری ده‌وله‌تانی داگیرکه‌ردا کێشه‌کانی ئالۆزتر و قوڵتر بووه .  ئه‌نجامی چه‌مکی ڕه‌گه‌زگه‌رایی ، نه‌ژادگه‌رایی ، ئاینگه‌رایی و زانستگه‌رایی که‌ به‌شێوه‌یه‌کی فره‌ڕه‌هه‌ند له‌ لایه‌ن هێزه‌کانی داگیرکه‌ر و هێزی نێونه‌ته‌وه‌یی به‌رێوه‌ده‌برێن وای له‌ ژن کردووه‌ ببێته‌ خاوه‌ن قه‌یراناویترین ناسنامه‌. له‌کوردستان دا هێزی داگیرکه‌ر له‌ دوو هێلی ئایدۆلۆژی دا ده‌یانه‌وێ کاریگه‌ری له‌سه‌ر گۆڕانکاری له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کورد دا بکه‌ن و به‌ڕێی ژنی کورد سه‌رله‌نوێ داگیری بکه‌نه‌وه‌. یه‌که‌مین هێل لیبرالیزمی نوێیه‌ ( نیولیبرالیزم) ه ، پێوانه‌ و ئه‌خلاقی سه‌رمایه‌داری‌ به‌ رێی ( سێکس ، وه‌رزش و هونه‌ر ) بڵاو ده‌کاته‌وه‌ و کۆمه‌ڵگه‌که‌مان له‌ جه‌وهه‌ری خۆی دوورده‌خاته‌وه‌ ، هێلی دووه‌مینیش هێلی ئیسلامی سیاسیه‌ ، ئه‌ویش ئیسلام له‌ ناوه‌رۆکی کۆمه‌ڵایه‌تی و که‌لتوری دوورده‌خاته‌وه‌ و ئایین بۆ به‌رژوه‌ندی سیاسی و ده‌سته‌ڵاتداری به‌کاردینێ. هه‌ردوو هێڵی ئایدۆلۆژیش ژن وه‌ک ئامێر و که‌ره‌سه‌ته‌ به‌کاردێنێ ، دژایه‌تی ئازادی ژن ده‌کات و مه‌ترسیدارن. له‌ کوردستان دا پیاو نوێنه‌رایه‌تی ده‌وڵه‌ت ده‌کات له‌ خێزان دا هه‌ر چۆن ده‌وڵه‌ت هه‌موو جۆره‌ بێ مافی و توند و تیژیه‌ک  له‌سه‌ر گه‌لی کورد ره‌وا ده‌بینێ ، پیاویش هه‌مان شت له‌سه‌ر ژن په‌یڕه‌و ده‌کات له‌ ئه‌نجامی چه‌مکی باوکسالاری و سیاسه‌ته‌کانی ده‌وله‌ت هه‌موو جۆره‌ باڵاده‌ستی ، سته‌مکاری  ، کوشتن ، قۆرغکاری و ناوه‌ندگه‌رایی په‌یڕه‌و ده‌کات و بۆته‌ هۆی ئه‌وه‌ی ڕۆژانه‌ ده‌یان ژن له‌ نێو کۆمه‌ڵگه‌که‌مان دا خۆیان بکوژن یان بکوژرێن . ژیان له‌گه‌ڵ پیاوێک به‌ په‌یوه‌ندی زایه‌ندی ( جنسی ) ه‌وه‌ سنوردار کراوه‌ ، هه‌ر بۆ  ئه‌وه‌ش بێ سنور و بێ حساب خستنه‌وه‌ی ژماره‌یه‌کی زۆر منداڵ بۆ پیاوێکی کورد وه‌ک به‌رده‌وامی ژیان و سه‌رچاوه‌ی هێز ده‌بینرێ . به‌و شێوه‌یه‌ ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ کرێکاری به‌ هه‌قده‌ست هه‌رزان بۆ ده‌وله‌تانی داگیرکه‌ر و سوپایه‌کی بێ سه‌روبه‌ر ئاوا ده‌کات که‌ زیاترین خزمه‌ت به‌وان ده‌کات. له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ بنه‌ماڵه‌ یان( خێزانی گه‌وره‌ ) وه‌ک به‌رجه‌سته‌ترین ده‌زگا له‌ کوردستان ده‌پارێزێ و ، ده‌وله‌تانی داگیرکه‌ریش تا دوایی پشتیوانی لێ ده‌که‌ن. ئه‌و سته‌مه‌ له‌نێو خێزان دا به‌ سیاسه‌تی هێزه‌کانی داگیرکه‌ر ده‌بنه‌ سیسته‌م و له‌ به‌رامبه‌ر ژن له‌ شه‌ڕدان ، له ‌ڕووی ده‌ستوریه‌وه‌ ئه‌و یاسایانه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ڕه‌گه‌زگه‌رایی ئاماده‌کراوه‌ هه‌ر بۆ ئه‌وه‌شه‌ دوور له‌ چه‌مکی یه‌کسانیه‌ . له‌ ڕووی ئابوریشه‌وه‌ ژنان به‌ شێوه‌یه‌کی زۆر خراپ داگیرکراون . ڕه‌نجی ژن له‌ به‌خێوکردنی منداڵ دا بێ نرخ ده‌بینرێ و ئه‌و کاره‌ی ژن ده‌یکات بێ واتا لێی ده‌ڕوانرێ. خۆبه‌خۆ ئه‌و ژنانه‌شی کار ده‌که‌ن به‌ پاره‌ ، به‌رهه‌می ڕه‌نجه‌یان له‌لایه‌ن باوک یان پیاوی ده‌وروبه‌ریه‌وه‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا ده‌گیرێ و مافی به‌کاربردنی لێ زه‌وت ده‌کرێ . هه‌روه‌ها له‌ ڕووی ته‌ندروستی ، په‌روه‌رده‌یی ، سیاسی ، که‌لتوری و هونه‌ریش دا ئه‌نجامی ئه‌و چه‌مکه‌ ڕه‌گه‌زگه‌رایی باوکسالاری و ده‌وله‌تانی داگیرکه‌ره‌. ژنانی کورد له‌ دۆخێکی گێژاودا ده‌ژین که‌لتوری ده‌ستدرێژی له‌م سه‌ده‌ی دواییه‌دا زۆر په‌ره‌ی سه‌ندووه‌ و رۆچۆته‌ هه‌موو ده‌ماره‌کانی په‌یوه‌ندی خێزان و کۆمه‌ڵگه‌ ، برسێتی زایه‌ندی که مۆدێرنیته‌ی سه‌رمایه‌داری بڵاوی ده‌کاته‌وه‌ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی ئێمه‌دا کاریگه‌ری هه‌یه‌. به‌ تایبه‌تی په‌یوه‌ندیه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌خلاق له‌ نێو خێزان دا تا دێ ڕۆژانه‌ له‌ په‌ره‌سه‌ندن دایه‌ ، له‌ ته‌نیشت ئه‌و سیاسه‌ته‌وه‌ ولاتانی داگیرکه‌ری کوردستان به‌ ئاگاییه‌وه‌ دیارده‌ی له‌شفرۆشی بڵاو ده‌که‌نه‌وه‌ و ده‌بنه‌ هۆکاری که‌وتنه‌وه‌ی کاره‌ساتێکی کۆمه‌ڵایه‌تی. له‌ ڕووی په‌روه‌رده‌وه‌ به‌ده‌ر له‌ باشوری کوردستان زمانی کوردی قه‌ده‌غه‌یه‌ یان وه‌ک زمانێکی په‌روه‌رده‌ به‌کارناهێنرێ . له‌ هه‌مان کات دا ئه‌نجامی زهنیه‌تی ڕه‌گه‌زگه‌رایی زۆرێک له‌ کچان بنه‌ماله‌کانیان نایانخه‌نه‌ به‌ر خوێندن. ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ هۆی نه‌زانی و هاتنه‌ ئاراوه‌ی زۆر کێشه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ سه‌ده‌ی 21 داین به‌ڵام له‌ هه‌ندێ جێگا کچان خه‌ته‌نه‌ ده‌کرێن ، له‌ ژێر ناوی ناموس سه‌نگه‌سار ده‌کرێن و ده‌کوژرێن . به‌ گشتی ده‌کرێ بگوترێ له‌ رۆژی ئه‌مرۆ دا له‌ که‌سایه‌تی ژنی کورد دا شه‌ڕێکی ئایدۆلۆژی ، که‌لتوری ، کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی له‌ دژی کۆمه‌ڵگه‌ به‌رپار کراوه‌ و په‌ره‌ی پێدراوه‌ و رێ له‌ دیموکراتیزه‌بوون ده‌گرێ. هه‌ر بۆ  ئه‌وه‌شه‌ گه‌ر کێشه‌ی ژن له‌ کوردستان په‌ره‌ی له‌سه‌ر هه‌ڵنه‌ماڵرێ  و ڕوون نه‌کرێته‌وه‌ ، بێ واتایه‌ پرسه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی کورد له‌ تاریکی ڕزگار بکرێ و رێ له‌سه‌ر چاره‌سه‌ری بکرێته‌وه‌ ، له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ وه‌ها ده‌کرێ له‌ دۆخی ژنان له‌ به‌شه‌کانی کوردستان بڕوانرێ:

دۆخی ژن لە باکوری کوردستان

دوای دامەزراندنی کۆماری تورکیا، گەلی کورد لە باکوری کوردستان رووبەرووی سیاسەتی توانەوە و قڕکردنی کولتوری کراوەتەوە. زمان، هونەر کولتور، فۆلکلۆر، ناسنامەی سیاسی و کۆمەڵاتی ئەو گەلە قەدەغە کراوە و هەموو جۆرەکانی کۆمەڵکوژی لە دژی بەکارهێنراوە. شەڕی تایبەتی دەوڵەتیش بە تایبەتی ئاراستەی ژنان و لاوان کراوە . ئەو کۆمەڵکوژیانەی کە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا لەو بەشەی کوردستان ئەنجام دراون،  ڕێگا لەبەردەم ترس، نکۆڵیکردن لەخۆکردن و ، قەیرانی کۆمەڵایەتی گەورەی کردەوە.

کاتێک سیاسەتی فەرمی پیادەکراو دژ بە کۆمەڵگا کوردی کە خۆی  لە سەپاندنی هەژاری و نەخوێندەواری و توانەوە و بێرەوشتی دەنوێنێ  لە گەڵ باڵادەستی نێرینە جووت دەبێت، ئەنجامی زۆر خراپیان  بە سەر ژنی کورددا هێناوە. مرۆڤ دەتوانێ بڵێ ئەو رەوشە  تا دامەزراندنی پارتی کرێکارانی کوردستان هەروا بەردەوام بوو. ده‌کرێ سەرهەڵدانی  بزووتنەوەی ئازادیخوازی نەتەوەیی بۆ ژنی کورد  وەکو لە دایکبوونێکی نوێی مرۆڤ بەناو بکات.  بنەما فیکریەکانی  بزووتنەوەی ئازادی کە لە لایەن ڕێبەر ئاپۆوە دارێژراون، پرسی ئازادی ژن بە پرسێکی سەرەکی داناوە و چارەسەرکردنیشی نەک تەنیا بووە  بە بەشێکی دانەبڕاوی شۆرشی نەتەوەیی ، بەڵکو پەرەشی بە شۆرشی ژن داوە.

 ئەخلاق و کولتوری ئازادی  کە پەکەکە لە نێو کۆمەڵگا کوردیدا بڵاوی کردۆته‌وه‌ کاریگەریەکی گەورەی لە  ژن کردووە  و گۆڕانکاری شۆرشگێرانەی ئەنجام داوە لە ناو کۆمەڵگای کوردستاندا.

هەروەها لە گەڵ سەرهەڵدانی بزووتنەوەی ئازادی ژنان، هەزاران ژن بەشداریان لە ڕیزەکانی گەریلادا کرد کە نەک تەنیا دەرفەتێکی لە باری ڕەخساند بۆ بە ئەرتەشبوونی ژنان ، بەڵکو کارێکی وای کرد سەدان هەزار ژن بەشداری لە ڕاپەڕینەکانیشدا بکەن.

بیرۆکەی ئازادی رێبەر ئاپۆ وای لە تێروانینە نێرانه‌گه‌رایی له‌ جۆری ( ژن نازانێ، ژن ناتوانێ داکۆکی لە خۆی بکات، ژن لاوازە، ژن ناموسە و هتد…) لە کۆمەڵگای باکوری کوردستاندا تێکبشکێنێ. ئیتر ژن  لە شەڕدا پێشەڕەوە و لە  ڕاپەریندا پێشه‌نگه‌ و   لە سیاسەتیشدا رۆڵێکی بەرچاو دەگێرێت.

بەو جۆرە ژیانی ژنانی ئەو بەشەی کوردستان چیتر تەنیا بەند نیە بە زاوزێ و کاری نێوماڵ و خزمەتکردنی پیاو ، بەڵكو بووە بە خاوەنی ماف لە هەموو بوارەکانی ژیاندا.

لەوانەیە زێده‌ڕۆیی نەبێت کاتێ مرۆڤ بڵێ نواندنی قارەمانێتی و خۆبەختکردن  و ئەو ئاستە بەرزەی وشیاریه‌ی که‌ ژنانی باکوری کوردستان بە دەستیهێناوە نەک تەنیا بۆ ژنانی کورد، بەڵکو بۆ ژنانی تورک و سەرجەم ژنانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کەلەپورێکی گەورەیان پێکەوەناوە و ، لەو بوارەشدا پێشڕەوایەتیان کردووە.

 یەکەمین جارە کە پارتی ئازادی ژن و هێزی پاراستنی ژن دادەمەزرێت، رێژەی ژنان لە نێو پارتە سیاسیەکان و ئەنجومەنە گشتیەکاندا لە سەدا  40 و دەستەواژەی پۆستی هاوسەرۆکایەتی لەو بەشەی کوردستان  داڕێژراوە و یەکەمین ئاژانسی هەواڵی ژنانیش هەر لەو پارچەی وڵات دامەزرا.

بە واتایەکی تر ژنانی ئەو پارچەیه‌ی کوردستان لەم سەدەیەدا مۆری خۆیان لە ژمارەیەک هەنگاوی ڕچه‌شکێن داوە. بێگومان باسکردن  لەو هەنگاوانە  بە  واتای ئەوە نایەت کە هەموو پرسەکانی ژنان چارەسەر کراون.

ئەمڕۆ شەڕێکی چەپەڵ لەلایەن دەوڵەتی داگیرکاری تورکەوە بەرێوە دەبرێت و بە تایبەتی لە سەر ژنان و منداڵان چڕکراوەتەوە.  هەموو جۆرەکانی توانەوە و کۆمەڵکوژی ، کولتوری دەستدرێژیکردنە سەر ژنان و منداڵانی کوردستان ئەنجام دەدرێن. بۆ هەڵوەشاندنەوەی شیرازەی کۆمەڵگای کوردی پەنا بۆ بڵاوکردنەوەی مادە هۆشبەرەکان دەبرێت و برەو بە لەشفرۆشی دەدرێت.

بۆ لاوازکردن و بێکاریگەرکردنی تێکۆشانی ئازادی ژن ، پەنا بۆ هەموو  جۆرە ریبازێک  دەبرێت،  لە کوشتنەوە بگرە تا گرتن، ئەشکەنجە، دەستدرێژیکردن و پەروەردەکردن و مێشک شوردن لە خوێندنگا تایبەتیەکاندا ئەمەش سیاسەتی بنەڕەتی دەوڵەتی تورکە.

ئەو دەوڵەتە بە پەنابردنە بەر وروژاندنی  سێکس، سەپاندنی هەژاری و شەڕی بیۆدەسەڵاتی هەوڵ دەدات لە ڕێگای ژنەوە کۆمەڵگای کوردستان لە ناوەرۆکە ڕەسەنەکەی دوور بخاتەوە و ، بە پێی خواست و بەرژەوەندیەکانی خۆی رابهێنێ و دەستەمۆی بکات.

پارتی داد و گەشەپێدان ئاکەپە کە دژایەتی ئازادی ژن دەکات ، دوای گرتنی جڵەوی دەسەڵات بە دەستیەوە بە شێوەکی کراوە و سەرنجراکێشانە برەوی بە هێرشەکانی داوە دژ بە بزووتنەوەی ئازادی ژن ، هەزاران ژنی سیاسەتمەدار و ئەکادیمیسیەنی زیندانی کردووه‌  ، بۆ بەربەستکردنی  تێکۆشانی ئازادی ژن پەنای  بۆ هەموو ریبازێکی فیکری و دەروونی و جەستەیی بردووە و لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنیش دا هەموو شێوازێکی ناوزڕاندن و تیرۆریزەکردن و شێواندنی ئەو تەڤگەرە بەکار دێنێت.

ئەو سیاسەتە فاشستانەی ئاکەپە کە لە سەر بنەمای ئیسلامی سیاسی دارێژراوە، کاتێك لەگەڵ زهنیەتی دەرەبەگایەتی و دواکەوتوویی و ڕه‌گه‌زگه‌رایی بە یەک دەگەن کە لە کۆمەڵگاکەماندا بوونیان هەیە ، ڕێگا خۆش دەکریت بۆ ئەوەی لە نێو خیزاندا  هەموو جۆرەکانی ستەم و ملکەچی بە سەر ژندا بسەپێندرێت.

نزمی ئاستی رۆشنبیری و وشیاری ژنان بە شێوەیەکی گشتی لە باکوری کوردستان و  کەمی ژمارەی ئەو ڕێکخراوانەی  کە داکۆکی لە ژنان دەکەن و بە دوای پرسەکانیاندا دەچن  و قەدەغەکردن و داخستنیان لەلایەن دەوڵەتەوە، دەرهاویشتەکانی سیاسەتی فەرمی و زەهنیەتی ڕه‌گه‌زگه‌رایی ئەو هۆکارانە زەمینە بۆ نەخویندەواری و هەژاری و دەستەمۆیی  و توندوتیژی دەرەخسێنن. سەرئەنجام وا لە ژن دەکرێت کە بە ناچاری ملکەچی دۆخەکە بێت و دەرگا لەبەردەم کوشتن بەناوی ناموس و خۆکوشتنی ژنان  بکرێتەوە.  بزووتنەوەی ئازادی ژن لە باکوری کوردستانیش چەندین هەڵمەتی دژ بە تاوانەکانی ناموس شۆردنه‌وه‌ ، چەوساندنەوەی ژنان و نا بۆ کوشتنی ژنانی بەرێوە بردووە.

بێگومان تیشکخستنە سەر پرسەکانی ژن و سەرنجراکێشانە سەر چەوسانەوەی ژنان ئاکامی ئەرێنی لێکەوتۆتەوە، بەڵام بۆ جێگیرکردنی ئەو دەرئەنجامانە، پێویستی بە  تێكۆشانێکی بێوچانی گەورە لە بوارەکانی کۆمەڵایەتی و ئابوری و کولتوری هەیە.

رەوشی ژنان لە رۆژهەڵاتی کوردستان

کۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتی کوردستان دوا بە دوای شۆرشی ئیسلامی بە جۆرە یاسایەکی ڕه‌گه‌زگه‌رایی بەرێوە دەبرێت کە باڵادەستی پیاو بە سەر ژندا دەسەپێنێ. دەرهاویشتەی پاریزگاری و ئیسلامی سیاسی کۆماری ئیسلامی ئیران ژنی بێ ئیرادە کردووە. ژن بە پێی سیستەم کێڵگەی پیاوە و چۆنی بیەوێ ئەوها دەکێڵێ. ئەو تێكۆشانەی لە  کۆماری مەهاباد بە دواوە  بەڕێوە براوە کاریگەریەکی ئەوتۆی گەورەی لە سەر کۆمەڵگا نەکردووە و هیچ گۆڕانکاریەکی ئەوتۆش لە ژیانی ژندا ئەنجام نەداوە.

هەرچەندە ژنانی کورد لەو بەشەی کوردستان لە ڕێزەکانی پارت و رێکخراوە سیاسیەکاندا کاریان کرد بێت، بەڵام نەیانتوانیوە ڕێکخراوێکی سەربەخۆ بۆ خۆیان دابمەزرێنن و ببنە هێزێکی چالاک . بۆیە کاریگەری ئەو ڕێکخراوانە لە وەرچەرخانی کۆمەلایەتی و ڕێکخستنی ئازادی ژندا قەتیس ماوە. لەگەڵ دامەزراندنی پەژاک  و ڕێکخراوی یەکێتی ژنانی رۆژهەڵاتی کوردستان یەژەرەکە ژنانی ئەو بەشەی کوردستان لە بواری وشیاری ، ڕێکخستنی و چالاکیدا پێشکەوتنی بەرچاویان بەدەست هێناوە. پەیوەندیکردنی  سەدان کچ بە ڕیزەکانی بزووتنەوەی ئازادی و بەشداریکردنیان لە راپەرینەکاندا کڵێشە باوەکانی کۆمەڵایەتیان تێکشکاند و ڕێگای ژیانێکی نوێ بۆ ژنانی ڕۆژهەڵات واڵا کرد. قارەمانێتی و بەرخودانی ژنانی وەکو شیرین عەلەمهولی  و سەدانی وەکو ئەو لاپەڕەیەکی نوێیان لە مێژووی ئەو بەشەی کوردستان هەڵدایەوە.

مەترسی کۆماری ئێران لە شۆرشی ژن بە شێوەیەکی ئاشکرا لە سێدارەدانی شیرین ‌عەلەمهولی بەدەرکەوت.لە ئێران چەمکی ڕه‌گه‌زگه‌رایی پیاوی کورد و چەمکەکانی دەسەڵات یەکیان گرتۆته‌وه‌ له‌ هێرشی سه‌ر ژنان. تا ئێستا چەندین ژن  بە ناوی ناموسەوە کوژراون، بەردەباران کراون یان  چەوسێنراونەتەوە. لەبەر ئەوەی هەموو دەوروازەیەکی خۆقوتارکردن لەبەردەم ژنان داخراوە بۆیە یان خۆیان دەسوتێنن یان خۆیان دەخنکێنن. لەبەر ئەوەی خۆکوشتن لە ئایینی ئیسلامدا حەرامە ، بۆیە  ئەوانەی پەنا دەبه‌نە بەر ئەو رێبازەش بە تاوانبار لەقەڵەم دەدرێن و هیچ بەدواداچونێک لەوبارەیەوە ناکرێت. سەرباری ئەمەش بزووتنەوەکانی ژنان قەدەغەیە و چالاکانی ئەو بوارەش بە لەسێدارەدان سزا دەدرێن، ئەمانە دەبنە بەربەست لەبەردەم  پەرەسەندنی تێکۆشانی ئازادی ژن و دامەزراندنی ڕیکخراوەکانی ژنان. بۆیە کێشەکان رۆژ بە رۆژ قوڵتر دەبنەوە و کوشتنی ژنانیش پەرە دەسێنێ.

ڕەوشی ژن لە باشوری کوردستان

پرسی نەتەوەیی لە نەوەدەکانی سەدەی رابردووەوە  و لە ئاکامی تێکۆشانی دەیان ساڵ و راپەرینەکانی گەلەوە لەو بەشەی کوردستان پێشکەوتنی ئەرێنی بەخۆیەوە بینیوە. بێگومان لە ١٢ساڵی رابردوودا چەندین گۆڕانکاری  لە بواری کولتوری و کۆمەڵایەتیدا بەدی دەکرێن. لە بواری دامەزراندنی رێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی تایبەت بە ژنان هەنگاوی بەرچاو هەڵهێنراوە و گەڕان بە دوای ئازادی دا لە نێو ژناندا زیادی کردووە. بەڵام کاتێک کە مرۆڤ سەیری ئاستی بەشداربوونی ژنان لە سیاسەت و ئابووری و بوارەکانی تری ژیان دەکات،  پرسی دیموکراتیزەبوون دەکەوێتە بەرچاو. وێرای ئەوە کە ژنان بە ڕادەیەکی زۆر بەشداریان لە ڕاپەرینەکانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا  کردوە و ژنان ڕۆڵێکی بەرچاویان هەبووە لە تێکۆشانی نەتەوەییدا. جێگای داخە کە بەشداربوونی ژنان لە پەرلەماندا تەنیا لە سەدا ٣٠ ە و تەنیا وەزارەتێک لەلایەنەوە ژنه‌وه‌ بەرێوە دەبرێت کە پێویستە شیکبکرێتەوە.

بە پێی ئەو ڕاپرسیانەی کە ئەنجام دراون و ئەو ڕووداوانەی کە لە دەزگاکانی راگەیاندنی تیشکیان دەخریتە سەر، دەردەکەوێ لە ماوەی هه‌ر  ٢٤ کاژێردا ، ژنێک ڕووبەرووی توندوتیژی پیاو دەکرێتەوە. بێگومان ئەوەش سەرچاوەی خۆی لە زهنیەتی ڕه‌گه‌زگه‌رایی و خێڵەکی وەردەگرێت کە هێشتا لە کۆمەڵگاکەماندا  زاڵە. بەشودانی کچان لە تەمەنێکی بچووکدا ، بێبەشکردنیان لە خوێندن، پشتگوێخستنی ئیرادەیان و سوکایەتی پێکردنیان، ناکۆکی لە نێوان کولتوری خێڵەکی و کولتوری مۆدێرنیتەی سەرمایەداری و کاریگەری لە سەر ژنان  ، ئاڵۆزیەکی مەزنی  بۆ ژنانی ناوەتەوە.

بە پێی بەدواداچوونەکان بزووتنەوەی  ئازادی ژن لە بواری پەرەپێدانی زانستی ڕەگەزی، رێکخستنی و چالاکیەوە لاوازە. هاوکات کەموکوڕیەکی زۆر لە بواری دارشتنی ستراتیژی هاوبەش و پرۆژەکانی  کۆمەڵایەتیدا بە دی دەکرێت.

ژنانی کورد لەم بەشەی کوردستان ڕۆڵێکی پێشڕەویان گێراوە لە پاراستنی کولتوری نەتەوەییدا ، هەروەها زمانی کوردیشیان لە توانەوە پاراستووە. بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا بە دەستێوەردانی ئەمەریکا لە ئیراقدا، بە ڕێگای تەلەفزیۆن، هونەر، ئینتەرنێت و هتد، کولتوری ڕۆژاوا بڵاو دەکرێتەوە و ئەوەش کارێکی وا دەکات کە ژنان و لاوانی کورد لە کولتوری خۆیان دوور بکەنەوە و ڕوو لە کولتوری رۆژاوا بکەن و بە کولتوری خۆیان نامۆ بن. یەکێک لەو پرسە بنەڕەتیانەی کە  پێویستە مرۆڤ راوەستە لە سەری بکات مەترسی ئیسلامی سیاسیە ، لە ساڵانی دواییدا ئیسلامی سیاسی بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن هێزەکانی دەرەکیەوە ، لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناویندا ڕێک دەخرێت و لە کوردستانیشدا بڵاو دەکرێته‌وه‌. ئامانجی ئیسلامی سیاسی ئەوەیه‌ کە بە ناوی ئایینەوە درێژە بە کوێلایەتیکردنی ژنان بدەن و جارێکی تر ژنان بخەنەوە خزمەتی بەرژەوەندیەکانی دەسەڵاتی پیاو و هێزەکانی باڵادەست کە نایانەوێ کولتورێکی ئازاد و دیموکرات پەرە بسێنێت.

ڕووبەرووبونەوەی لیبرالیزمی نوێ و ئیسلامی سیاسی لە سەر پرسی ژن، کێشەکانی ژنان و لاوان قورستر دەکاتەوە، کارێکی وا دەکات کەسایەتی دابەش ببێت و لە وشیاری ئازادی دوور بکەوێتەوە. بۆیە چەندە تێکۆشان بۆ دیموکراتیزەکردنی کولتوری خێڵەکی و باوکسالاری پێویستە ، ئەوەندەش تێکۆشان بۆ پشتگوێخستنی کولتوری رۆژاوا و شەپۆڵی ئیسلامی سیاسی پێویستە.

 

بارودۆخی ژنان لە ڕۆژئاوای کوردستان:

ئەو بەشەی کوردستان لە پاش شەڕی دووەمی جیهانی  و دامەزراندنی دەولەتی سوریا بە تایبەتی لەم سەردەمی ڕژێمی بەعسەوە ، بە شێوەیەکی زۆر چڕ و پڕ ڕووبەڕووی قڕکردنی کلتوری و نکۆڵیکردن بۆتەوە . ئەو پارتە بە سیاسه‌ت و ڕێبازی جودا و دەستورێک لە لایەن خۆیەوە داڕیژراوە ، ژنانی لە دەرەوەی هەموو بوار و مەیدانەکان هیشتۆتەوە . بەلام لەبەرامبەر ئەوەدا ، هەرچەندە تەڤگەر و پارتە سیاسیەکانی ڕۆژئاوای کوردستان ، لە دەستپێکەوە تا ئەمرۆ لە پەیرە و پرۆگرامی خۆیان دا جێیەکیان بە پرسەکانی ژن دابێ  ، بەلام لە بواری کردەیی دا هیچ گۆرانکاریەکی بەرچاویان ئەنجام نەداوە. ئەگەر ئەمرۆش لە ئەنجومەنی نیشتمانی دا ژمارەیەکی کەم ژن هەن ، ئەوا دەرنجامی هەمان ڕەوشی رابردووە. لە ڕۆژئاوای کوردستان هەموو شتەکان لە چوارچێوەوە و سۆنگەی سیستەمی بەعسەوە قۆرخ کراون و داگیرکراون ، بە تەنها له‌ چوارچێوەی سیستەمی ماڵ و خێزان ماوەتەوە. بۆیە هەم ژن و هەم پیاویش لە ناو ئەو سیستەمە دواکەوتووە دا لە نێو ئالۆزیەکی مەزن دا دەژین. هەر بۆیە ئیدی بنەماڵە و خێزان هەم ناسنامەیە ، هەم پەناگە و هەمیش شوێنی خۆ پاراستنە. هەر لەبەر ئەوەشە بنەماڵە و خێزان پیرۆز دەبینرێن. بۆ ئەوەی هەڵنەوەشێت لە هەموو شیوازێکی کۆیلایەتی و دەسەڵات دادەماڵرێت. وابەستەیی ژن و مێرد بە سیستەمی بنەماڵەوە بۆتە ئاستەنگێک لە بەردەم دیموکراتیزەکردنی کۆمەڵگە . پاش دەرکەوتنی بزوتنەوەی ئازادی کوردستان و شۆڕشی باکوری کوردستان کاریگەریەکی مەزنی لە ڕۆژئاوای کوردستانیش کرد . بەشداری هەزاران ژن لە ڕیزەکانی شۆرش دا ، بەشداری دەیان هەزار ژن لە کاری سیاسی دا ئیدی هەڵوێستی ڕەگەزگەرایانەی هەژاند  و زۆر قەدەخە له‌ بواره‌کانی ژیان دا لە سەر ژن لابران . ئەمرۆش ئەگەر لە هەموو ئەنجومەنەکانی ته‌ڤگه‌ری دیموکراتی ڕۆژئاوای کوردستان تەڤ-دەم دا لە سەدا 40 یان ژنن ئەوا ئەنجامی تێکٶشانێکە کە ژنان سالانێکه‌ بەڕێوەیان بردووە. بە بەشداری  لە ڕیزەکانی گەریلا دا ، بە هێندەی پیشکەوتنی ڕۆحی نەتەوەیی لەو بەشەی کوردستانیش دا ، بە هێندەش ژنانی ئەو بەشە بە هێزی خۆباوەڕی درکیان بە کۆیلایه‌تی خۆیان کرد و ئاستێکی بالای زانستی ئازادیان ئافراند. لە زهنیەتی ڕەگەزگەرا دا وەرچەرخانێکی مەزنیان دروست کرد ، لەبەر ئەوەی کە حکومەتی بەعسی سوری ئەو پیشکەوتنەی ژنانی وەک مەترسی بۆ سەرخۆی دەبینی . بە هەموو شێواز و توانایەوە لە دژی بزوتنەوەی ئازادی ژنان دا چوو و بە شێوەیەکی زۆر فاشیستیانە دەیان سیاسەتمەداری ژن و ولاتپاریزی دەستگیر کرد  و ڕەوانەی زیندان کرد. لەم دواییانەش دا وەک بەردەوامی سیاسەتی ئاکەپە لە ڕۆژئاوای کوردستانیش بە هەموو شێوەیەک کرده‌وەی نائەخلاقی بەدڕەوشتانە لە ڕۆژئاوای کوردستان بەرێوەبران. لە ڕێی دۆبلاژکردنی فیلمی تورکی ، بەڕێی توڕە نهێنیەکان و لەشفرۆشی و بە سیاسەتی برسیکردن هەوڵ درا گورز لە کۆمەلگەی کوردەواری بدرێت.لەو بەشەی کوردستان دا ، بەتایبەتی لەم ساڵانەی دوایی دا دیارەدەکانی خۆکوشتن ، لەشفرۆشی کە ئامانج ژنانە ، بە شێوەیەکی مەترسیدار پەرەی سەندوە و ئەوەش ئەو دەسەپێنێت کە بەشیوەیەکی خێرا و بەپەلە بزوتنەوەی ئازادی ژن گوڕ بە تێکۆشانی بدات و ئەو هەل و دەرفەتەی ئیستاکە هاتۆتە ئارا بە باشی بەکاری بهێنێ.

بارودۆخی ژنانی کورد له‌ ئه‌وروپا:

نزیکەی ملیۆنێک کورد لە ئەوروپا دەژین زۆربەیان خەڵکی باکوری کوردستانن ، دواتر خەڵکی باشور و ڕۆژهەلات و ڕۆژئاوای کوردستانن . کۆچبەری یەکەمی کوردان بۆ ئەوروپا لە دەیەی 60 ی  سەدەی رابردوو دا دەستی پێ کرد ، ئەویش بەهۆی هەژاری و سیاسەتی داگیرکەرانی کوردستان بەتایبەتی سیاسەتی دەیان ساڵەی هێرش  و نەژادپەرستانه‌ی دەولەتی تورک لە باکوری کوردستان دەستی پێ کرد. لەوێ ئیدی سیستەمی نه‌ریتیانه‌ی بنەماڵەی ده‌ره‌به‌گی کورد خۆی لە بەرامبەر کلتوری ڕۆژئاوا دا پێڕاناگیرێت و بەرەو هەڵوەشان دەچیت. بۆیە ڕوداوەکانی دابڕن  و دەستبەردان لە بنەماڵەکان دا زیاد بوون و ئەوەش دەبنە هۆکاری هاتنە ئارای ئاڵۆزی و کێشەی مەزن. هەروەها لە بەر ئەوەی کە ژن وەک رابردوو دەسەلاتداری پیاو و کۆمه‌ڵگه‌ قبوڵ ناکات و پیاویش دەست لە دەسەلاتداری و پیاوسالاری هەڵناگرێت کێشەکانی خێزان  و بنەماڵەکانی کورد لە ئەوروپا قوڵ دەبنەوە. کاریگەری کلتوری رۆژئاوا و چاند و زمانی جودا کە بنەمالەکان و لاوان به‌تایبه‌تی ڕوبەڕووی ده‌بنه‌وه‌ ئافرێنەری ناکۆکین لە نیوان منداڵان و دایک و باوكان دا . پاش ئەوەی کە قەیرانی ئابوری لە ئەوروپا دەستی پێ کرد ، ئیدی گرفتەکانی نێو بنەماڵە کوردەکانیش قوڵتر بوونەوە  و زۆر گەنجیش بەهۆی قەیرانەکە و چاندی رۆژئاوا ئیدی لە پێودانگە ئەخلاقی و نەریتەکانی کوردەواری دور کەوتنەوە و ئەوەش ڕێی لەبەردەم  خۆکوشتن و کوشتن لە ژێر ناوی ناموس دا کردوە و بە شێویەک تەنها لە ماوەی سالێک 4 ژن لە ئەوروپا کوژران. ئه‌و ژنانه‌ی که‌ له‌نێو تێکۆشانی ئازادی دا به‌شدارن سیسته‌میان بۆ ڕوون بۆته‌وه‌ و ، کێشه‌کانیان که‌متر.

له‌م سالانه‌ی دوییه‌دا به‌ پێی نه‌وه‌ی یه‌که‌م و دووه‌م ، نه‌وه‌ی سێیه‌می کوردانی تاراوگه‌ ده‌خوێنن و ، له‌ زۆر بواردا چالاکن ، په‌یوه‌ست به‌وه‌شه‌وه‌ رۆلی ژنانی کورد له‌ سیاسه‌ت و دیبلۆماسی دا له‌ نێو ژنانی چه‌پ و دیموکراتی ئه‌وروپی کاریگه‌ری هه‌یه‌ و چونی ژنانی کورد بۆ نێو په‌رله‌مان ئه‌و راستیه‌ باشتر ده‌سه‌لمێنێ.

دۆخی ژن له‌ ڕوسیا و ئه‌رمه‌نستان

تا ساڵانی 90 کان زۆربه‌ی کورده‌کان له‌ ئه‌رمه‌نستان و کازاخستان ده‌مان ، بۆ ئه‌وه‌ی کورد نه‌بنه‌ هێز ، ستالین کۆچبه‌ری کردن .  هه‌رچه‌نده‌ ده‌رفه‌ته‌کانی خوێندن ئازادیش بێ به‌لام ئه‌نجامی داخراوی و له‌ ژێر ناوی پاراستنی زمان و به‌هاکانیان دا ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ ژنان نه‌خوێنده‌وارن ، بۆ پێشخستنی که‌لتور و هونه‌ری کوردی ژنانی کورد له‌ وڵاتانه‌دا له‌ پاراستنی زمانی کوردی دا رۆلێكی مه‌زنیان بینی و پێشه‌نگایه‌تیان کردووه‌  رادیۆی یه‌ریڤان نمونه‌یه‌کی سه‌رنج راکێشه‌ ، دوای ساڵانی 90 کان به‌دواوه‌ له‌ ئه‌نجامی بێ کاری گه‌لی کورد له‌ گونده‌کانه‌وه‌ کۆچبه‌ری شاره‌ گه‌وره‌کان بوون. دوای ئه‌و قۆناغه‌ ژنان بێ ڕۆڵ و بێ کار مان و که‌وتنه‌ ژێر کاریگه‌ری که‌لتوری سه‌رمایه‌داریه‌وه‌ . له‌ ئه‌نجامی کاریگه‌ری که‌لتوری بیانی له‌سه‌ر پیاوی کورد بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی ژن وه‌ک ئامێری تێرکردنی حه‌ز و ئاره‌زووه‌کانی ببینێ و به‌کاری بێنێ . پیاو له‌ڕووی ئه‌خلاقیه‌وه‌ و به‌تایبه‌تی له‌ شاره‌کان دا که‌وتنه‌ دۆخێکی داڕمانه‌وه‌ . ژنیش به‌هۆی پرسه‌کانی زمان و بێ کاریه‌وه‌ بووه‌ وابه‌سته‌ی پیاو بوو و مه‌حکومی چوار دیواری ماڵ کرا.

وه‌ک کۆما ژنانی بڵند که‌ژه‌به‌ خۆ له‌ ئاست ئه‌و دۆخه‌ به‌رپرسیار ده‌بینین له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ نه‌ پیاو و نه‌ ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ر نابێته‌ پاساوێک بۆ ڕوون کردنه‌وه‌ ئه‌و دۆخه‌ی ژنی کوردی تێدایه‌ . هه‌رچه‌نده‌ له‌ ڕووی ئایدۆلۆژی ، رێکخستنی و چالاکی دا ره‌نجێکی مه‌زنیش درابێ به‌لام ناتوانین نه‌کراوه‌ که‌ به‌ربه‌ستێك له‌به‌رده‌م  که‌لتوری ده‌ستدرێژی دانرێ و ئاستی پێویست به‌ ده‌ست نه‌خراوه‌. چه‌ند هێرشی زهنیه‌تی ده‌سته‌ڵاتداری پیاو و هێزه‌کانی داگیرکه‌ری مه‌زنیش بێ ، گه‌ر ژنان وشیار بن ، رێکخراوه‌ و چالاک بن هیچ هێزێك ناتوانێ له‌ به‌رامبه‌ری ڕاوه‌ستێ ، له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ وه‌ک که‌ژه‌به‌ ( کۆما ژنانی بڵند ) ڕه‌نچ و هه‌وڵی ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ ، به‌ بڕیار و پێداگریه‌کی مه‌زنه‌وه‌ په‌ره‌ به‌ تێكۆشان‌ بده‌ین.

رێ و رێبازه‌کانی چاره‌سه‌ر کردنی پرسه‌کانی ئازادی ژن له‌ هه‌ر چوار به‌شی کوردستان:

کاتێ له‌ دۆخی ژنان بڕوانین له‌ چوار به‌شی کوردستان به‌ راشکاوانه‌ بابه‌تگه‌لێکی هاوبه‌ش ده‌که‌ونه‌ ڕوو ، گه‌ر جیاوازی له‌ هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ش دا هه‌بن ، به‌لام له‌ بنه‌ره‌ت دا زۆر له‌یه‌ک جودا نین .  له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ ده‌کرێ وه‌ها ڕێبازه گشتیه‌کانی تێکۆشانی ئازادی ده‌ستنیشان بکرێ:

کاروباری ئایدۆلۆژی :

–         ئازادی بۆ ئه‌و که‌سانه‌یه‌ که‌ له درککردن به‌ کۆیلایه‌تی خۆیان دا له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ که‌سێکی له‌ درکی کۆیلایه‌تی خۆی دا نه‌بێ ئازادی بۆی نابێته‌ دۆزێک ، به‌هێنده‌ی ئه‌وه‌ی که‌ ژن و پیاو ئاستی زانستی و هێزی واتادارکردن له‌ که‌سایه‌تیان دا په‌ره‌پێبده‌ن ،‌به‌ هێنده‌ش ده‌توانن ئازاد ببن . بۆ ئه‌وه‌شه‌ پێشخستنی کاروباری په‌روه‌رده‌ به‌ ڕێی ( ئاکادیمیای ژن ، خانه‌کانی په‌روه‌رده‌ی ژنان ، سیمینار ، په‌ره‌دان به‌ په‌روه‌رده‌کردنی پیاوان ، به‌کارهێنانی چاپه‌مه‌نی وه‌ک گۆڤار ، رۆژنامه‌  و هت ) پێویستیه‌کی سه‌ره‌کیه‌.

–         له‌ به‌رامبه‌ر هه‌موو که‌ره‌سته‌ و رێبازه‌کانی ئایدۆلۆژی باوکسالاری وه‌ک په‌ره‌دان به‌ تێکۆشان به‌ رێی ( پرۆگرامه‌کانی په‌روه‌رده‌ی خوێندنگه‌کان ، تیڤی ، رادیۆ ، هونه‌ر ، وه‌رزش ).

–         بۆ ئه‌وه‌ی به‌ دید و  بۆچوونی ژن هه‌موو بواره‌کانی ژیان شیبکه‌ینه‌وه‌ و پێناسه‌ بکه‌ین له‌ هه‌مان کات دا بۆ ئه‌وه‌ی که‌ زهنیه‌تی باوکسالاری له‌سه‌ر هه‌موو بواره‌کانی ژیان وه‌لاوه‌نێین پێویست به‌ په‌ره‌دان به‌  زانستی ژنه‌ . له‌ ناوه‌ند و ئاکادیمیاکانی دا پێشخستنی ژنۆلۆژی بۆ ئازادی کۆمه‌ڵگه‌ مه‌رجێکی سه‌ره‌کیه‌.

–         له‌ به‌رامبه‌ر هێلی نیولیبرالیزم و ئیسلامی سیاسی  په‌ره‌ به‌ زانستی کۆمه‌ڵایه‌تی بدرێ.

–         بۆ ئه‌وه‌ی که‌ ژن خۆی له‌ هه‌مو جۆره‌ ته‌ڵه‌یه‌کی ئایدۆلۆژی پیاو وه‌ک ( ڕه‌گه‌زگه‌رایی ، نه‌ژادگه‌رایی ، ئایینگه‌رایی و زانستگه‌رایی ) رزگار بکات ، پێویستی به‌ بونیادنانی ئاکادیمیاکانی ئایدۆلۆژی ، که‌لتوری و کۆمه‌ڵایه‌تی هاوبه‌ش هه‌یه‌.

کاروباری رێکخستنی

–         بۆ ئه‌وه‌ی تێکۆشانێکی مه‌زن به‌ریوه‌ببرێ پێویستی به‌ رێکخراوه‌بونێکی مه‌زن هه‌یه‌ ، یه‌کێتی له‌ نێو ژنان دا مه‌رجێکی سه‌ره‌کی سه‌رکه‌وتنه‌ . هه‌رچه‌نده‌ بابه‌تی جیاوازیش هه‌بن به‌لام به‌شێوه‌یه‌کی رێکخستنی و تێکۆشانی هاوبه‌ش مه‌له‌سه‌یه‌کی ژیانیه‌ . ده‌بێ ڕێکخراوه‌کانی ژنان له‌ هه‌ر به‌شێک دا له‌ نێو خۆی دا هاوبه‌شانه‌ هه‌لسوکه‌وت بکه‌ن و له‌گه‌ڵ پارچه‌کانی تر دا له‌ نێو دیالۆگ و  هاوکاری دا بن و خۆیان بگه‌یه‌ننه‌ رێکخراوه‌گه‌لێكی هاوبه‌ش ، ده‌ستپێشخه‌ری هاوبه‌ش سازبکه‌ن و خۆیان بگه‌یه‌ننه‌ ئاستی ڕێکخراوه‌بوونێکی هاوبه‌ش ، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی هاتنه‌ ئاراوه‌ی ئه‌نجامی به‌په‌له‌ و به‌هێز.

–          له‌ هه‌موو به‌شه‌کان دا له‌ نێو رێکخراوه‌ گشتیه‌کان دا په‌ره‌ به‌ رێکخستنی خۆسه‌ری ژنان بدرێ.

–         به‌ هێنده‌ی بایه‌خی یه‌کێتی رێکخستنی ژنانی کورد په‌وه‌یوندی کردن به‌ ژنانی عه‌ره‌ب ، فارس ، تورک ، ئه‌رمه‌نی و ئاسوریه‌وه‌ و پێکه‌وه‌ جموجوڵ کردن مه‌سه‌له‌یه‌کی بنه‌ره‌تیه‌ له‌ تێکۆشانی ئازادی ژن دا.

–         ده‌بێ پێکه‌وه‌ کاردنی ژنان نه‌کرێته‌ قوربانی به‌رژوه‌ندی پارته‌ سیاسیه‌کان ، مه‌زهه‌ب ، ئاین  و که‌سایه‌تی.

–         له‌ دژی هه‌ژاری په‌ره‌ به‌ هاوکار و هه‌روه‌زیه‌کان ( کۆپه‌راتیڤه‌کان ) ی ژنان بدرێ.

–         له‌ به‌رامبه‌ر که‌لتوری ده‌ستدرێژی و  زهنیه‌تی ره‌گه‌زگه‌رایی ناوه‌نده‌کانی که‌لتوری ژنان بکرێته‌وه‌.

–         له‌ دژی به‌ هاوسه‌رگیری زۆره‌ملێی له‌ ته‌مه‌نی بچوک دا ، پارک و جێی په‌روه‌رده‌ی کچان بکرێته‌وه‌.

–         له‌سه‌ر بنه‌مای داخوازی هاوبه‌ش تێکۆشان له‌ پێناوی گۆرانکاری و وه‌رچه‌رخان دا مه‌سه‌له‌یه‌کی ده‌ست لێبه‌رنه‌دراوه‌.

–         بونیادنانی کۆمسیۆنی هاوبه‌شی لێکۆڵینه‌وه‌ وه‌ک نمونه‌ ( لێکۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر خۆکوشتنی ژنان ، تاوانه‌کان له‌ ژێر ناوی ناموس ، خه‌ته‌نه‌کردنی کچان )  و ئه‌نجامه‌کانی بۆ ڕای گشطی ئاشکرا بکرێ.

–         له‌ به‌رامبه‌ر هه‌موو جۆره‌ هێرشێک ، ڕێکخستنی بواری به‌رگری له‌ خۆکردن .

کاروباری چالاکی

–         ده‌بێ چالاکیه‌کانمان بۆ خزمه‌تکردنی کۆمه‌ڵگه‌ و دیموکراتیزه‌کردنی کۆمه‌لگه‌ بێ.

–         په‌ره‌دان به‌ چالاکی له‌به‌رمبه‌ر ئه‌و توند  و تیژیه‌ی له‌ سه‌ر ژنی کورد په‌یڕه‌و ده‌کرێ.

–         بۆ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌موو ده‌زگا ، رێکخراوه‌ ، ئه‌نجومه‌نه‌کان و په‌رله‌مان و هتد.. کۆتای  هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز بکرێته‌ %40 په‌ره‌ به‌ کاروباری هاوبه‌ش و که‌مپه‌ینی هاوبه‌ش بدرێ.

–          په‌ره‌ به‌ هه‌ڵمه‌تی کورتخایه‌ن و درێژخایه‌ن بدرێ له‌سه‌ر بابه‌تی جیاواز.

–         په‌ره‌ به‌ چالاکی و که‌مپه‌ین بدرێ له‌ دژی سه‌نگه‌سار و سێداره‌ی ژنان بدرێ که‌ له‌ رۆژهه‌لاتی کوردستان په‌یڕه‌و ده‌کرێ.

–         په‌ره‌ به‌ چالاکی و که‌مپه‌ین بدرێ له‌ دژی هاوسه‌رگیری به‌زۆره‌ملێی له‌ ته‌مه‌نی بچوک دا.

–         له‌دژی تاوانی به‌ناوی ناموسه‌وه‌ په‌ره‌ به‌ چالاکی بدرێ.

–         په‌ره‌ به‌ چالاکی بدرێ به‌ ئازاد کردنی ئه‌و ژنه‌ کوردانه‌ی که‌ به‌هۆکاری جیاواز ده‌ستگیر کراون.

–         له‌ دژی خۆکوشتنی ژنان له‌ هه‌ر به‌شێک د په‌ره‌ به‌چالاکی هاوبه‌ش بدرێ.

–         له‌ به‌رامبه‌ر دیارده‌ی له‌شفرۆشی و بێ ئه‌خلاقی په‌ره‌ به‌ چالاکی بدرێ.

–         بۆ ئه‌وه‌ی زمانی کوردی ببێته‌ زمانی په‌رورده‌ په‌ره‌ به‌ چالاکی بدرێ.

–         رۆژانی تایبه‌ت به‌ ژنان په‌ره‌ به‌ پلانسازی و چالاکی هاوبه‌ش بدرێ.

–         رۆژانی 9 بۆ 11 ی گولان وه‌ک رۆژی شه‌هیدبوونی له‌یلا قاسم و شیرین عه‌له‌م هولی له‌ ئاستێکی نه‌ته‌وه‌یی دا لێ بڕوانرێ و پێشوازی لێ بکرێ.

–         بۆ گۆڕینی ئه‌و ده‌ستور و یاسایانه‌ی که‌ به‌ زهنیه‌تی ره‌گه‌زگه‌رایی داڕژراوه‌ په‌ره‌ به‌ تێکؤشان بدرێ.

–         له‌ به‌رامبه‌ری ده‌سترێژی و هه‌موو جۆره‌کانی ئه‌شکه‌نجه‌ په‌ره‌ به‌ چالاکی بدرێ.

–         بۆ ئازاد کردنی ئه‌و منداله‌ کوردانه‌ی که‌ له‌ زیندانه‌کانی تورکیان په‌ره‌ به‌ چالاکی و هه‌ڵمه‌تی جۆربه‌جۆر بدرێ.

له‌ کۆتایی دا ده‌کرێ بگوترێ ئه‌و ئاسته‌ی ژنانی کورد ئه‌مرۆ پێی گه‌یشتووه‌ وێرای هه‌موو که‌موکوڕیه‌کان ئاستێکه‌ که‌ مایه‌ی شانازیه‌ . ژنانی کورد له‌ سه‌رده‌می خوداوه‌نده‌کانه‌وه‌ بگره‌ و تا زه‌ریفه‌ و له‌یلا قاسم ، له‌ زیلانه‌کانه‌وه‌ بگره‌ تا شیلانه‌کان ، له‌ ڤیانه‌کانه‌وه‌ بگره‌ تا شیرین عه‌له‌مهولیه‌کان بۆ ئازادی نه‌ته‌وه‌یی و ، ئازادی ژن داستانی قاره‌مانێتیان تۆمارکردووه‌. خۆشه‌ویستی بۆ ولات و په‌رۆشی بۆ ئازادی له‌ هه‌موو شۆرشه‌کان دا نیشان داوه‌ و تا ئیستاش خاوه‌ن هه‌مان هه‌لوێسته‌ . به‌لام بۆ  ئه‌وه‌ی ژنانی کورد ئه‌و داستانانه‌ بکه‌نه‌ ده‌سکه‌وتی هه‌میشه‌یی پێویستی به‌ تێکۆشانێکی هاوبه‌ش هه‌یه‌. ژنانی کورد ئه‌مرۆ وشیار و هێزی بزوێنه‌رن . ئه‌و ئاسته‌ی ژنی کورد که‌ له‌ ڕووی زانستی ، رێکخستنی و چالاکی دا به‌ ده‌ستی هێناوه‌ نه‌ک ته‌نیا بۆ چاره‌سه‌ر کردنی پرسه‌کانی ژن و کۆمه‌لگه‌ی کوردستان به‌ڵکو بۆ هه‌موو ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین ئاسۆیه‌کی نوێ ده‌کاته‌وه‌. ڕه‌نج و میراسی چه‌ندین ساڵه‌ ، شه‌هیدانی ژن و قوربانیه‌کانی ئازادی ، هیوا و داخوازیه‌کانی ژنانی کورد بۆ ئازادی ڕووبه‌رووی به‌رپرسیارێتی مێژووییمان ده‌کاته‌وه‌.  باشترین وه‌ڵام بۆ هه‌موو ئه‌وانه‌ خۆگه‌یاندنه‌ ستراستیژیه‌کی هاوبه‌ش‌ و ، بونیادنانی یه‌کێتیه‌که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای پره‌نیسپه‌کانی ئازادی و دیموکراسی له‌ ناو ژنانی کورد دا. له‌ هه‌مان کات دا پێشه‌نگی کردنه‌ بۆ یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی ، له‌ باوه‌ڕه‌داین هه‌ر ژنێكی ئازادیخوازی ئاماده‌ و نه‌ ئاماده‌ ده‌کرێ ئه‌و به‌رپرسیارێتیه‌ له‌ ئه‌ستۆ بگرێ.  مێژووی گه‌له‌که‌مان و هیواکانی ژنانی کورد بۆ ئازادی ئێه‌م بانگی گفتوگۆیه‌کی راست و بریاردارانه‌ ده‌کات ، هیوای بێ سنورمان هه‌یه‌ که‌ هه‌موو که‌سێک به‌و ئاگایی و جدیه‌ته‌وه‌ هه‌لسوکه‌وت بکات. له‌ کۆتایی دا سڵاو له‌ هه‌موو ژنانی به‌شدار و هیوایان سه‌رکه‌وتن ده‌خوازین

سڵاو و رێز

کۆردیناسیۆنی کۆما ژنانی بڵند که‌ژه‌به‌

14.05.2012

On Bisha Lixaad 2nd, 2013, posted in: ژنۆلۆژی, KJKONLINE by