ژنۆلۆژی : پارادیگمای ژنانه‌ بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌کان

11733دوو رۆژ و نیو له‌ کۆڵن کۆنفرنسی ژنۆلۆژی به‌ دروشمی ” ژنۆلۆژی : دارشتنی فکری ڕادیکالی ژنان ” به‌سترا ، کۆنفرانسه‌که‌ له‌ ناو هۆلێکی زانکۆی کۆڵن ئه‌نجام درا.

ئه‌وانه‌ی ماڵداریان بۆ کۆنفرانسه‌که‌ ناوه‌ندی ژوانی ژنان ئۆتامارا ، بیرۆی ئاشتی ژنانی کورد جه‌نی ، وه‌قفی نێونه‌ته‌وه‌یی ژنانی ئازاد و یه‌کێتی خوێندکارانی کورد له‌ ئه‌وروپا که‌ هه‌موویان رێکخراوه‌ کوردستانین و له‌گه‌ل دۆستانی ئه‌وروپاییان پێکه‌وه‌ له‌سه‌ر پرسه‌ هاوبه‌شه‌کان و چاره‌سه‌ری و رێکخراوه‌بوونی ژنان و گه‌نجان کار ده‌که‌ن .

نه‌ک ته‌نیا ئه‌و رێکخراوانه‌ به‌ڵکو زۆر رێکخراوی تری ئه‌وروپی و کوردستانی پشتگیریان له‌ کۆنفرانسه‌که‌ کرد له‌وانه‌ رێکخراوی گابرێلای فلیپینی ، رێکخراوی گواتاموالای هه‌رێمی کاته‌لۆنیا ، رێکخراوی ور فراون ، رۆژنامه‌وانی نه‌وایا ژن واته‌ ( ئاوازی ژن ) ی ژنان ، فه‌مه‌ سۆلیدرانێتی ، رۆژنامه‌ی یونگه‌ ولتی ئه‌لمانی ، یه‌نی ئوزگور پۆله‌تیکه‌ ، بالی ژنانی پارتی چه‌پی ئه‌لمانیای هه‌رێمی راین ڤیستڤالیای ئه‌لمانیا

له‌ هۆلی کۆنفرانسه‌که‌دا پانکارتێک به‌ وێنه‌ی ژنه‌ تێکۆشه‌ری کورد ساکنه‌ جانسز و رۆزا لوکسه‌مبورک هه‌ڵواسراوبوون که‌ له‌سه‌ری نوسرابوو ” ئێوه‌ ده‌توانن گولێک هه‌ڵپه‌ڕوکێنن به‌لام ناتوانن به‌هار ڕاوه‌ستێنن”

ماوه‌ی سێ ساله‌ ژنۆلۆژی وه‌ک زانستێکی نوێ له‌ ئه‌جێندای تێکۆشانی ژنانی کورد دا یه‌ و له‌ چیاکانی کوردستان سه‌ره‌تا یه‌کینه‌یه‌ک به‌ناوی ژنۆلۆژی له‌ ژێر چه‌تری پارتی ئازادی ژنی کوردستان PAJK دامه‌زرا. و لێکۆڵینه‌وه‌ی وردی له‌سه‌ر مێژوو ، زانسته‌ کۆمه‌لایه‌تیه‌کان ، ره‌وته‌کانی فێمینیزم کرد .

له‌ کۆنفرانسه‌که‌ و له‌ وته‌ی کردنه‌وه‌دا راگه‌یه‌نرا که‌ زانستی ژنناسی له‌ سه‌ره‌تای مرۆڤایه‌تیه‌وه‌ تا ئێستا له‌ تیکۆشانی ژن دا هه‌موو هه‌وڵ و ئه‌زمونه‌کان له‌ خۆوه‌ده‌گرێ ، کۆنفرانسه‌که‌ وه‌ک لێگه‌ڕینی حه‌قیقه‌ت له‌قه‌ڵه‌م درا ئه‌و حه‌قیقه‌ته‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌تا مێژووی مرۆڤایه‌تی شاره‌وایه‌ و ، له‌ مێژووی نوسراودا ئاماژه‌ی پێ نه‌کراوه‌ و کوێر کراوه‌ته‌وه‌ .

له‌ کۆنفرانسه‌که‌ بۆ ماوه‌ی سێ رۆژ به‌ دوای وڵامی پرسیاری ژنۆلۆژی چیه‌ ؟ بۆچونی ژنۆلۆژی پێویسته‌ ؟ وته‌ و بابه‌ت پێشکه‌ش کران .

راگه‌یه‌نرا که‌ ژنۆلۆژی وه‌ک زانست و مه‌یدانێکی نوێ پێویستی به‌ گفتوگۆ و شرۆڤه‌ی ژنانه‌ ، پێویست به‌ دید و بۆچونی ژنان و به‌ ده‌زگا و دامه‌زراوه‌ی ژنان ده‌بینێ و به‌و پێیه‌ش په‌رده‌ له‌سه‌ر ڕووی زانستی باوی نێرانه‌ هه‌ڵده‌داته‌وه‌ و هه‌موو ئه‌نجامه‌کانی سیاسه‌ت و کرده‌ی ئه‌و زانسته‌ و قه‌یرانه‌کانی ڕووبه‌ڕووی پرسیاری چۆن بژین ؟ ده‌کاته‌وه‌ و به‌دواداچون بۆ سیسته‌م و ژیانێکی ئه‌لته‌رناتیف ده‌کات .

سه‌رنج راکێشترین ده‌سته‌واژه‌ له‌و کۆنفرانسه‌دا به‌کارهێنرا و گوزاره‌ بوو له‌ناوه‌رۆکی هه‌موو کۆنفرانسه‌که‌ ” مێژووی دیلێتی ناناسرێ و مێژووی ئازادیش چاوه‌رێی نوسینه‌وه‌یه‌” چونکه‌ ژن ناسنامه‌ی هه‌موو ئازادیه‌کانه‌ ، ته‌نیا به‌ ئیراده‌ی خۆسه‌ری خۆی ده‌توانێ مێژووی ئازادی و دیلێتی بنوسێته‌وه‌. ئه‌م زانسته‌ کۆمه‌لایه‌تیه‌ باوه‌ی هه‌یه‌ نێرسالاره‌ و ناتوانێ وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ی پرسه‌کانی مرۆڤایه‌تی بێ و پرسی ژن چاره‌سه‌ر ناکات ، زانستی باو پۆلێن و لۆژیکی که‌سی یه‌که‌م و دووه‌م له‌ کۆمه‌ڵگه‌دا ئاوا کردووه‌. واشی له‌ هه‌موو کۆمه‌ڵگه‌ کردووه‌ ئه‌وه‌ وه‌ک چاره‌نوسێک ببینێ و هه‌موو ده‌رهاویشته‌کانیشی وه‌ک توند و تیژی ، شه‌ڕ ، ده‌سته‌ڵات ، ده‌وڵه‌ت سروشتی و ، ئاسایی ببینرێ. ئه‌و زهنیه‌ته‌ پله‌داریه‌ی ئاوا بووه‌ ژنی له‌ هه‌موو مه‌یدانه‌کانی ژیان دوور خستۆته‌وه‌ و له‌ چوارچێوه‌ی ئۆبژه‌ ( کرده‌ ) دا قه‌تیسی کردووه‌.

رۆژێکی ته‌واو له‌سه‌ر سه‌رده‌می نیۆلۆتیک و ، په‌ره‌سه‌ندنی مێژووی شارستانی گفتوگۆ کرا به‌ سه‌ردێڕی

“مێژووی ئاوه‌ژوو کراوه‌ و ئه‌و ناسنامانه‌ی نکۆلیان لێکراوه‌ “

دکتۆر کامیله‌ پاوه‌ر مامۆستای زانکۆی له‌نده‌نی رۆژهه‌ڵات که‌ له‌و بابه‌ته‌دا قسه‌ی کرد ، وتی :” پێویست به‌ زانیاریه‌که‌ جیاکاری نه‌کات و پێشداوه‌ری نه‌بێ ، تا ئه‌و کاته‌ی زانست بۆ به‌رژوه‌ندی به‌کاربهێنرێ ئه‌و کاره‌سات ڕووده‌دات . ئه‌گه‌ر زانستێک بۆ ژن ، مندال و کۆمه‌لگه‌ هه‌بێ ، ئه‌و کاته‌ به‌ سود ده‌بێت . “

“ئێمه‌ باسی زانستێک ده‌که‌ین که‌ له‌ لایه‌ن پیاوه‌وه‌ قۆرخ کراوه‌ که‌ ماوه‌ی ٥ هه‌زار ساڵه‌ دوایی به‌ میژوییه‌کی نه‌نوسراو هێناوه‌ که‌ سه‌دان هه‌زار سال ته‌مه‌نی بووه‌ و له‌سه‌ر بنه‌مای هه‌ره‌وه‌زی بووه‌ . “

ئاکادیمیسیان گونول کریستین هینریسه‌ن له‌ بابه‌ته‌که‌ی دا به‌ سه‌ردێڕی ” له‌ نیۆلۆژتیکه‌وه‌ تا ده‌وله‌ت شاری سۆمه‌ر- به‌دواداچونی ناوکه‌ سێوه‌که‌ ” پێی وابوو له‌ ژێر کاریگه‌ری بۆچونی نێرانه‌ی دژه‌ سروشتین که‌ تا ئێستاش کۆمه‌لگه‌کان له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ به‌رێوه‌ده‌برێن و له‌ ژێر کاریگه‌ری ئه‌و تیزه‌ میتۆلۆژیانه‌دایه‌ به‌ بۆچونی نێرانه‌ هه‌مو ئافراندنه‌کانی ژنیان زه‌وت کردووه‌. ئاماژه‌ی به‌ هه‌ندێ پاشماوه‌ی مێژوویی کرد له‌سه‌ر ژیانی سه‌رده‌می نیۆلۆتیک پێی وابوو که‌ پاشماوه‌کان باس له‌ بوونی په‌رستگه‌ یان کۆشکێک ناکه‌ن ، به‌ڵکو جێ و واری پێکه‌وه‌ ژیانی یه‌کسانی هه‌بووه‌ ، مرۆڤ خۆی وه‌ک به‌شێک له‌ سروشت بینیوه‌ بۆ ئه‌وه‌ش رێزی بۆ سروشت هه‌بووه‌

به‌ سه‌ردێڕی راستی ئه‌و ژنه‌ی که‌ له‌ مێژووی ده‌سته‌ڵاتداری په‌راوێزکراوه‌ ژنه‌ چالاکی کورد سونگول ئومورجان پرسیاری کرد که‌ ” داخۆ مێژووی نه‌نوسراوه‌ ، مێژوو نیه‌ ؟ و پێی وایه‌ مێژووی نوسراو مێژووی سه‌رده‌سته‌کان و داگیرکاریه‌ . مێژووی ژن له‌ دووتوێی ئه‌فسانه‌ و داستانه‌ میتۆلۆژیه‌کان دا شاراوه‌یه‌. هه‌میشه‌ ئافراندنی سیسته‌می ئه‌لته‌رناتیڤ و پێشه‌نگی ژن دا ئاماژه‌ به‌ ره‌نج و تێکۆشانی ژنانی کورد کرا ، ئه‌وه‌ش سه‌ره‌تایه‌که‌ بۆ نوسینه‌وه‌ی مێژوویی نه‌نوسراوی ژن.

به‌ سه‌ردێڕی ” سیسته‌می سه‌رده‌ستی پیاو و پێگه‌ی ژن ” بابه‌تێک به‌ ناونیشانی ” ئه‌بستمۆلۆژی زانست – زانستێکی که‌ ژنی له‌ ژیان دا په‌راوێز کردووه‌ ” هاوسه‌رۆکی بزوتنه‌وه‌ی کۆمه‌لگه‌ی کورد له‌ ئه‌وروپا سونگول کارابلوت وتی بۆ ژنۆلۆژی و بۆ پێویست به‌ زانستی ژن ده‌ینرێ ؟ ، سیسته‌م به‌ درێژایی میژوو چۆن مامه‌له‌ی له‌گه‌ل چین و توێژه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی ده‌سته‌ڵات کردووه‌ ، شارستانی چینایه‌تی له‌سه‌ر ره‌نجی ژن بونیاد نراوه‌ و هه‌موو سیسته‌مه‌کانی له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و شارستانیه‌دا به‌ کامه‌ ره‌نگی ئاینی ، میتۆلۆژی ، ئابوری ، ژنۆلۆژی هێزی خۆی له‌ تێکۆشانی سه‌دان ساڵه‌ی ژنانه‌وه‌ ده‌گرێ

پێی وایه‌ ” کاپیتالیزم دوایین زنجیره‌ی له‌ ده‌وله‌ت نه‌ته‌وه‌دا به‌ره‌و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ ده‌چێ و قه‌یرانی ئه‌خلاقی ئابوری شه‌ێ‌ و مالێورێرانی نیشانه‌ی هه‌ره‌ دیاری ئه‌و هه‌لوه‌شانه‌وه‌ و هه‌موو ئه‌و چین و توێژ و به‌شانه‌ی کۆمه‌لگه‌ که‌ په‌راوێز کراون خۆیان ریکخستن ده‌که‌ن و ئه‌لته‌رناتیڤیان پێشکه‌ش ده‌که‌ن ته‌نیا پێشکه‌ش کردن نا به‌ڵکو سیسته‌می خۆیان بونیاد ده‌نێن ، ئه‌و سیسته‌مه‌ ته‌نیا وه‌لامده‌ره‌وه‌ی داخوازی نه‌ته‌وه‌ی نیه‌ به‌لکو کرۆکی دیموکراسی و سیسته‌می ئه‌لته‌رناتیڤ خۆیه‌تی ، نمونه‌که‌شی له‌ رۆژاوای کوردستان ده‌بینرێ.

له‌ سه‌ر بابه‌تی ” فێمینیزم که‌ونارترین سه‌رهه‌ڵدانی داگیراکراو ” دکتۆر مانوێل گۆنزاله‌س ئاتیناس له‌سه‌ر بابه‌تی فێمینیزمی رادیکال و ، ره‌خنه‌کان ، له‌سه‌ر ئه‌بستمۆلۆژی فێمینیزم و فیمینیزم به‌ره‌و کوێ ده‌چێ ؟ ره‌خنه‌ی له‌ ره‌وته‌ نوێیه‌کانی فێمینیزم گرت که‌ دوورن له‌ چاره‌سه‌ری کێشه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و ته‌نیا باس له‌ کێشه‌کان ده‌کات له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و ره‌وتانه‌ی باوه‌ڕیان پێیه‌تی.

هه‌رچی نوسه‌ر ئایشه‌ دوزکانه‌ له‌سه‌ر ” فێمینیزم به‌ره‌و کوێ ده‌چێ ، ره‌خنه‌ و لێگه‌رێنی نوێ ” ئاماژه‌ی گه‌ ره‌وشی بزوتنه‌وه‌ فێمینیستیه‌کانی تورکیا کرد و و پێی وایه‌:

” له‌ تورکیا له‌ نێوان بزوتنه‌وه‌ی ئازادی گه‌لی کورد و فێمینیسته‌کان دا په‌یوه‌ست بون هه‌یه‌ ، کاتێ مرۆڤ له‌ مێژووی ونبوی تێکۆشانی ژن ده‌ڕوانێ دبینێ که‌ له‌ جیهان دا یه‌که‌مین تیکۆشانی ماف ، هه‌لبژاردن ، ده‌نگدان و ، مافی کار ، هه‌ندێ له‌و مافانه‌ن. هه‌ندێ له‌ ژنان خاوه‌ن مافی کارکردن به‌ پاره‌ش نین . به‌پێی ئامار و لێکۆڵینه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان له‌ جیهان دا له‌سه‌دا ٣ ی موڵک له‌سه‌ر ناوی ژنه‌. ئه‌و فێمینزمه‌ی وه‌ک شه‌پۆلی یه‌که‌م به‌ناو ده‌کرێ داکۆکی له‌و مافانه‌ کرد و ، ئه‌و شه‌پۆله‌ی که‌ له‌ کاتی خۆی دا که‌موکوێ‌ بوو به‌ هه‌موو جیهان دا بڵاو بۆوه‌.”

له‌سه‌ر شه‌پۆلی دووه‌میش وتی : ” دروشمی به‌ناوبانگی شه‌پۆلی دووه‌مینی فێمینیزم ، سیاسه‌ته‌ ، ئه‌وه‌ ده‌رفه‌تی گه‌وره‌ی بۆ ژن کرده‌وه‌ ، هه‌ندێ شت هه‌ن که‌ شه‌پۆلی دووه‌م بۆ ئێمه‌یان فه‌راهه‌م کرد و رێی له‌سه‌ر ئه‌نجامی جیاواز کرده‌وه‌ ، ئه‌و ئامێرانه‌ی تیکۆشانی سیاسی که‌ تا رۆژی ئه‌مرۆ کاری پێ ده‌کرێ ، ته‌نیا به‌ لافیته‌ ناتوانن تێکۆشان له‌ دژی توند و تیژی سه‌ر ژنان بکه‌ن ، ته‌نیا به‌ تێکۆشان له‌ دژی سیسته‌می باوکسالاری ده‌کرێ تێکۆشان سه‌رخه‌ن”

دوزکان پێی وایه‌ که‌ ئه‌و دوو شه‌پۆله‌ دره‌نگ گه‌یشتنه‌ تورکیا ، شه‌پۆلی سێیه‌مین به‌یه‌کجار کاریگه‌ری خۆی نیشان دا ، ئه‌مجاره‌یان نه‌ک ته‌نیا ژن به‌ڵکو ناسنامه‌ی تری جیاواز ده‌رکه‌وتنه‌ مه‌یدان. ئیتر ژن له‌و پۆلینه‌ کۆمه‌لایه‌تیه‌ ده‌رچوو که‌ ته‌نیا له‌ لایه‌ن پیاوه‌وه‌ سه‌رکوت ده‌کرێ به‌ڵکو بووه‌ ناسنامه‌یه‌ک. مافی به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی توند وتیژی مافێکه‌ به‌لام به‌ واتای نه‌مانی پارتریارکی نایه‌ت.

ئانا کریستین کوارش چالاکی بواری ژنان له‌سه‌ر بابه‌تی ” ئاواکردنی میراس و ئاینده‌ی ئێمه‌ ” قسه‌ی کرد و رایگه‌یاند که‌ ٢ سه‌د ساڵه‌ تیۆری فێمینست و کرده‌کانی له‌نێوان ژیان و ، شه‌پۆله‌کانی دایه‌ ، به‌لام تا ئێستا ڕووبه‌ڕووی توندی سیسته‌می باوکسالاری ده‌بیته‌وه‌ ، سه‌دان ساڵه‌ تێکۆشانی ژن هه‌یه‌ به‌لام سیسته‌می له‌ناونه‌برد . به‌لام گرنگترین شتی تا ئێستا ئه‌و تیکۆشانه‌ بووه‌ که‌ ژنان کردوویانه‌.

کوارش پێی وایه‌ که‌ ” فێمینیزم شتێکی هۆمۆژه‌ن نیه‌ ، ده‌بێ به‌ زۆری ژێر به‌ر ژوور بێ ، ده‌بێ بۆ ژنان ده‌رفه‌تی نوێ ماف و ئازادی بخولقینێ وهه‌روه‌ها له‌ دژی ره‌گه‌زگه‌رایی بێ ، نمونه‌ی له‌سه‌ر ئایدۆلۆژیای بزوتنه‌وه‌ی ئازادی ژنانی کورد هێنایه‌وه‌ که‌ به‌ واتای هه‌بوونی ئایدلۆژیایه‌که‌ و له‌گه‌ڵی دا په‌ره‌ی به‌ پاراستنی ره‌وا داوه‌.

گرنگتری و پێ‌ مشتومڕترین به‌شی کۆنفرانسه‌که‌ دوایین به‌شی بوو که‌ به‌ ناونیشانی ” ژنۆلۆژی : زانستێکی نوێی و به‌ره‌و ژیانێکی ئازاد و هه‌روه‌زی ” ، له‌و به‌شه‌دا نوێنه‌ری بزوتنه‌وه‌ی ئازادی ژنی کورد گونول کایا وتی :

ژنۆلۆژی له‌ ئه‌نجامی تیکۆشانی ئازادی ژنانی کورد دا به‌رهه‌م هات و بریتیه‌ له‌ پارادیگمای ژنانی کورد. ژنانی کورد له‌ماوه‌ی ئه‌و سی ساڵه‌ی رابردوو له‌ رووی سیاسی ، کۆمه‌لایه‌تی ، ریکخستنی ، ئایدۆلۆژی ، پاراستنی ره‌وا و تیۆریه‌وه‌ خۆی بونیادناوه‌ ، هاوته‌ریب له‌گه‌ڵ تێکۆشانی ئازادی گه‌لی کورد تیکۆشانی گۆرانکاری زهنیه‌تی ئه‌نجام دا و گه‌ڕا به‌ دوای وه‌ڵامدانه‌وه‌ی پرسیاری چۆن بژین و ره‌خنه‌ی سه‌ره‌کی و ریشه‌یی له‌ زهنیه‌تی پیاوسالاری کرد.

بۆ یه‌که‌مین جار په‌یڤی ژنۆلۆژی له‌ لایه‌ن رێبه‌ری گه‌لی کورد عه‌بدوڵا ئۆجالانه‌وه‌ له‌و شاکارانه‌ی له‌ دوای ساڵی ١٩٩٩ له‌ زیندان دانوسیویه‌تی ئاماژه‌ی پێکردووه‌ به‌ تایبه‌تی له‌ کتێبی سۆسیۆژیای ئازادی دا ئاماژه‌ی پێکردووه‌ .

له‌و باوه‌ڕه‌داین که‌ ئه‌لته‌رناتیف سه‌ره‌تا له‌ زهنیه‌ت دا ئاوا ده‌کرێ . ژنۆلۆژی به‌وه‌وه‌ ناوه‌ستێ که‌ راستیه‌کان بلێ یان ره‌خنه‌ی لێ بگرێ به‌ڵکو ئه‌لته‌رناتیفیشی ده‌ئافرێنێ .

بزوتنه‌وه‌ی ژنان که‌ڵک له‌ هه‌موو بزوتنه‌وه‌کانی پیش خۆی وه‌رگرتووه‌ ، ژن وه‌ک بونێکی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بینێ ، مه‌یدانی زانست بۆ ژن ده‌کاته‌وه‌ و ، له‌ ده‌سته‌ڵاتداری رزگاری ده‌کات و ده‌بێته‌ ئه‌لته‌رناتیڤی ئه‌و زانسته‌ی که‌ کاره‌ساتی بۆ مرۆڤایه‌تی لێکه‌وتۆته‌وه‌.

له‌سه‌ر بنه‌مای ژنۆلۆژی له‌ ڕووی ئابوری ، کۆمه‌لایه‌تی ، حقوقی ، ئاکادیمی ، سیاسی و هتد پێ ده‌نێته‌ قۆناغی بونیادنانه‌وه‌ و له‌سه‌ر بنه‌مای ئازادی ژن و کۆمه‌لگه‌ ده‌بێ.

هه‌رچی نوێنه‌ری فیدراسیۆنی دیموکراتی عه‌له‌ویه‌کان رۆژدا یڵدرم له‌سه‌ر ره‌گه‌زگه‌رایی زانست قسه‌ی کرد و وتی : “خۆم نامۆ ده‌بینم له‌ ئاست زانست و پێم وایه‌ که‌ زۆر ژنی تر وا بیر ده‌کاته‌وه‌ ، کاتێ ده‌گوترێ زانست وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ کاری هه‌ندێک بێ یان له‌ هه‌ندێ جێ هه‌بێ ، ئه‌وه‌ش نامۆبونه‌ له‌ زانست . ئێمه‌ له‌ کوێی زانست داین ئه‌و پرسیاره‌ ژیانیه‌یه‌ که‌ ده‌بێ وه‌لام بدرێته‌وه‌ یان داخۆ ژن هه‌میشه‌ ده‌بێ به‌ مه‌ودا بێ له‌گه‌ل زانست ؟ له‌گه‌ل ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ندێ ژن پێده‌چێ باوه‌ڕیان به‌وه‌ نه‌بێ که‌ قۆناغێکی مێژوویی هه‌بوبێ به‌ناوی نیوۆلۆتیک به‌لام ته‌نیا له‌ ژیانی خۆمان دا سه‌دان سه‌لمێنه‌ر هه‌ن که‌ راستی ئه‌و قۆناغه‌ پشت راست ده‌که‌نه‌وه‌ . ژن به‌ پێی جه‌سته‌ی مامه‌له‌ی له‌گه‌ل سروشت کرد ، به‌ریێ سوڕی مانگانه‌ی رۆژان و هه‌فته‌ی دیاری کرد ، ده‌بێ وا له‌ زانست تێبگه‌ین ته‌نیا زانیاری نیه‌ به‌ڵکو له‌ ڕوانگه‌ی ژیانی و سروشته‌وه‌ مامه‌له‌ی له‌گه‌ل بکه‌ین ، ژن باوه‌ڕی وایه‌ که‌ ئه‌م سروشته‌ زیندووه‌ بۆ ئه‌وه‌ش وه‌ها هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ل کرد. “

رۆژدا یلدم پێی وایه‌ ئه‌و کاته‌ی زانست له‌ ده‌ستێکدا کۆبۆوه‌ و بۆ توێژێک به‌کارهێنرا ئه‌و کاته‌ کارێکته‌رێکی ده‌سته‌لاتدارانه‌ی له‌ خۆوه‌گرت و ، له‌دژی کۆمه‌لگه‌ ، سروشت و ، ژن به‌کارهێنرا . کاتێ زانست له‌ ده‌سته‌لاتداری رزگار بکری ئازاد بکرێ ، له‌ گه‌ران به‌ دوای حه‌قیقه‌ت دا زانست له‌کوێ دا داده‌نێین ” وه‌لام دانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ زۆر گرنگه‌.

له‌ زانستی پۆزه‌تیڤیست دا هه‌ندێ بانگه‌شه‌ هه‌یه‌ ، پێی وایه‌ که‌ ئه‌وه‌ی له‌ دی ئێن ئه‌ی دا سه‌لمێنرا یان ئه‌وه‌ی که‌ به‌چاو بینرا راسته‌ ؟ ئه‌ی جێی ڕۆح ، هه‌ست و نه‌ست له‌ کوێی ئه‌و زانسته‌دایه‌ .

گرنگترین خاڵی له‌و کۆنفرانسکه‌ ئاماژه‌ی پێ کرا لێکدانه‌وه‌ له‌سه‌ر مارکیسیزم . له‌ مارکیسیزمیش دا چه‌مکی ڕاسته‌هێلی داریونیزمیانه‌ی په‌ره‌سه‌ندن چه‌مکێکی هه‌ڵه‌ی لێکدانه‌وه‌ی مێژووه‌ و زانستیش به‌پێی ئه‌و چه‌مکه‌ به‌رهه‌مهێنراوه‌ . وه‌ک ئه‌وه‌ی ده‌لێن مرۆڤایه‌تی سه‌ره‌تا وه‌ک کۆمۆنه‌ی سه‌ره‌تای دوایی کۆیلایه‌تی ، دوایی فیودالیزم و دوایی سه‌رمایه‌داری و پاشان سۆسیالیزم و کۆمۆنیزم دێت ، پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌ی که‌ پێشکه‌وتوو چیه‌ ؟ دواکه‌وتوو چیه‌ ؟ پێوه‌ری پێشکه‌وتن و دواکه‌وتن چیه‌ ، داخۆ ئه‌وه‌ی پێشکه‌وتووه‌ چۆن پۆلێن ده‌کرێ. مرۆڤایه‌تی له‌ ڕووی کرۆنۆلۆژیه‌وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌میشه‌ به‌ره‌و پێشه‌وه‌ چووه‌ ئه‌ی ئێمه‌ی ژنان بۆ به‌ره‌و دواوه‌ گه‌راوینه‌ته‌وه‌ ، چیه‌ وای کردووه‌ که‌ پێشتر جه‌سته‌ی ژن پیرۆز بووه‌ به‌لام ئێستا وای لێهاتووه‌ ببێته‌ کالا ، بازرگانی یان بکوژرێ و بکرێته‌ موڵکی ئه‌وانی دی . بانگه‌شه‌ی پێشکه‌وتن له‌سه‌ر بنه‌مای پارچه‌ کردنی حه‌قیقه‌ت بووه‌ و له‌ ده‌ستدانی ژن بووه‌.

هه‌روه‌ها بابه‌تی لێکدانه‌وه‌ و شیکاری ده‌وڵه‌ت یه‌کێکی تر بوو له‌ بابه‌ته‌کانی که‌ گفتوگۆی له‌سه‌ر کرا هه‌ندێ له‌ به‌شداران پێیان وایه‌ که‌ ده‌وله‌ت وه‌ک ئامێرێکی پێشکه‌وتوو پێشکه‌ش کراوه‌ ، ئه‌ی ئه‌گه‌ر ده‌وله‌ت له‌سه‌ربنه‌مای زانست دامه‌زراوه‌ بۆ چینی ژێر ده‌ست و ، کۆمه‌ڵگه‌ کۆیله‌ کرا ، ره‌نجی ژن زه‌وت کرا و وه‌ک نه‌بوو حساب کرا.

لێکدانه‌وه‌که‌ی ڕۆژدا یڵدرم به‌و ئاراسته‌یه‌دا بوو که‌ ئێمه‌ی ژنان ده‌کرێ بێ ده‌وڵه‌ت بژین . زانستی سه‌رده‌ست وای کردووه‌ کۆمه‌لگه‌کانی ناچار کردووه‌ باوه‌ر بکه‌ن ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ پێشکه‌وتنه‌ و ده‌وله‌ت ئامێرێکی پێشکه‌وتووه‌ . به‌لام له‌ راستی دا وا نیه‌ چونکه‌ به‌پێی زانستی سه‌رده‌ست مامه‌له‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌زگایه‌ کراوه‌ و بونیاد نراوه‌ و رۆڵه‌کانی دابه‌ش و پێناسه‌ کردووه‌.

له‌ پێناسه‌کردنی سوبژه‌ و ئۆبژه‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ندێ ده‌بێ بڕیار بده‌ن هه‌ندێ پێکی بینن. یان سروشت سوبژه‌ ده‌بێ و له‌ پێناوی به‌رژوه‌ندی خۆی دا بڕیاری له‌سه‌ر ده‌دات و به‌کاردێنێ.

زانستگه‌رایی واته‌ زانستی مۆپۆلکراو له‌ لایه‌ن ده‌سته‌لات و له‌ به‌رژوه‌ندی ده‌سته‌لات دا ، دابه‌شکردنی کۆمه‌ڵگه‌ به‌سه‌ر خود و کرده‌ ( سوبژه‌ و ئۆبژه‌ ) کردووه‌ و ئه‌وه‌ش شیوه‌یه‌ک له‌ داگیرکاری ، له‌نێوان ژن و پیاو ، ژن و ژن ، له‌ نێو هه‌موو میکانیزمه‌کانی سیسته‌م دا جێکه‌وته‌ کردووه‌. مه‌رجه‌ ژنان رادیکالانه‌ ره‌خنه‌ له‌ زانست بگرن چونکه‌ له‌ مێشک و زهنی کۆمه‌ڵگه‌ دا چه‌مکی هه‌ڵه‌ی جێگیر کردووه‌.

ده‌بێ زانست له‌ ژێر مۆنۆپۆلی ده‌وڵه‌ت ده‌رخرێ ، مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌ نیه‌ که‌ له‌ زانکۆکان دا زانست به‌رهه‌م نه‌هێنرێ به‌لام ده‌بێ زانست و به‌رهه‌مهێنه‌رانی زانست له‌ ژیر کۆنترۆل و به‌رژوه‌ندی ده‌وڵه‌ت ده‌رخرێ و بخرێته‌ خزمه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ و بۆ کۆمه‌لگه‌ بن نه‌ک بۆ پاوانخوازی و قازانج و به‌رژوه‌ندی توێژێک.

له‌ کۆنفرانسکه‌ه‌ زانست وه‌ک لێگه‌رینی حه‌قیقه‌ت پێناسه‌ کرا ، حه‌قیقه‌تێکی پارچه‌ کراو به‌ تیکۆشانی ئازادی ده‌کرێ ببینریته‌وه‌ و یه‌کبخرێته‌وه‌ ، هه‌ر تێکٶشانێکی ئازادی بنه‌مایه‌کی راست بۆ مامه‌له‌ کردنمان له‌گه‌ل زانست نیشان ده‌دات ، داخۆ حه‌قیقه‌ت له‌ کوێ ببینینه‌وه‌ ، له‌و جێیه‌ی که‌ لێمان ون بووه‌ ، گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لێکۆڵینه‌وه‌ له‌و مێژووه‌ی تێدا له‌ ده‌ستمان داوه‌ و نهێنی له‌وێ دا شاراوه‌یه‌ ده‌بێ له‌وێ دا بیدۆزینه‌وه‌.

نوێنه‌ری بزوتنه‌وه‌ی ژنانی کورد گونول کایا له‌ وته‌که‌ی دا له‌ کۆنفرانسی ژنۆلۆژی ڕایگه‌یاند که‌ ژنۆلۆژی چارسه‌ری ناکۆکیه‌ بنه‌ره‌تییه‌کانی مرۆڤایه‌تیه‌ و ، وتی پێویستی به‌ نوێ بونه‌وه‌یه‌کی ڕیشه‌یی هه‌یه‌ ، ده‌بێ هه‌موو ده‌زگا کۆمه‌لایه‌تیه‌کان سه‌رله‌نوێ پێناسه‌ بکرێته‌وه‌.

گونول کایا له‌و به‌شه‌ی له‌سه‌ر ” ژنۆلۆژی – سه‌رله‌نوێ دارشتنه‌وه‌ی زانست و به‌رو ژیانێکی ئازادی هه‌ره‌وه‌زی ” سه‌ره‌تا گونول کایا له‌و دانیشتنه‌دا به‌ نوێنه‌رایه‌تی وه‌قفی نێونه‌ته‌وه‌یی ئازادی ژن له‌سه‌ر ” بۆچی ژنۆلۆژی ” بابه‌ته‌که‌ی پێشکه‌ش کرد.

کایا رایگه‌یاند که‌ ژنۆلۆژی له‌ تێکۆشانی ئازادی ژنانی کورد دا وه‌ک ” دارشتنی پارادیگمای ژن ” ده‌بینرێ و ، رایگه‌یاند که‌ بزوتنه‌وه‌ی ژنانی کورد له‌سه‌ر ره‌خنه‌ی بواری زانستی سه‌رده‌ستان پێویستی دارشتنی زانستێکی ئه‌لته‌رناتیڤی ده‌ست نیشان کرد و ، خۆی گه‌یاندۆته‌ ئاستی پێشنیار کردنی زانستێکی نوێ ئه‌ویش ” ژنۆلۆژیه‌ “

کایا رایگه‌یاند که‌ “ژنۆلۆژی ” یه‌که‌مجار له‌ لایه‌ن ریبه‌ری گه‌لی کورد عه‌بدوڵا ئۆجالانه‌وه‌ که‌ له‌ به‌رهه‌مه‌ فکریه‌کانی خۆی دا سالی 2003 ه‌وه‌ نوسیویه‌تی و ،دوایین جار له‌ سۆسیۆلۆژیای ئازدی دا خستیه‌ رۆژه‌ڤه‌وه‌.

گونول کایا وتی ” ژنۆلۆژی وه‌ک په‌یڤ به‌ واتای زانستی ژن دیت ، ” ژن ” له‌ نێو ئه‌و په‌یڤه‌دا به‌ زمانی کوردی به‌ واتای ژن و ژیان دێت . ژنۆلۆژی زانستی ژنه‌ و له‌ هه‌مان کات دا زانستی ژیانه‌ . به‌ شێوه‌یه‌کی فراوان هه‌ڵسه‌نگاندن و ، چاره‌سه‌ر کردنی ره‌گه‌زگه‌رایی کۆمه‌لایه‌تی بۆته‌ ئامانجێکی گرنگ. بزوتنه‌وه‌ی ئازادی ژنانی کورد ژنۆلۆژی وه‌ک چاره‌سه‌ری ناکۆکیه‌ بنه‌ره‌تیه‌کانی سه‌ده‌ ده‌بینێ . ئه‌و زانسته‌ پیشنیارێکی رادیکاله‌ له‌ به‌رامبه‌ر پارادیگما و زهنیه‌تی پیاوسالاری.

گونول کایا رایگه‌یاند که‌ زانستی باو نوێنه‌رایه‌تی چه‌مکی نێرسالاری ده‌کات و ، وه‌ها درێژه‌ی به‌ قسه‌کانی دا:

” زانیاری و زانست به‌هۆی سروشتیه‌که‌وه‌ ده‌بێ به‌ شیوه‌یه‌کی ئازاد گفتوگۆی له‌سه‌ر بکرێ ، به‌لام کاتی مرۆڤ له‌ په‌یوه‌ندی زانیاری- ده‌سته‌لات دا ده‌ڕوانێ به‌و پێیه‌ هه‌لسوکه‌وت ناکرێ . له‌ خولقاندنی سیاسه‌ت و ، ئایدۆلۆژی دا ” دژبه‌ری ژن و کۆمه‌لگه‌ ” زانست رۆلێکی مه‌زن ده‌بینی . زانسته‌ کۆمه‌لایه‌تیه‌ گشتیه‌کان راستیه‌ کۆمه‌لایه‌تیه‌کانی ژن په‌رده‌پۆش ده‌کات ، رۆلی لاوازی به‌ ژن و و رۆلی چالاک به‌ پیاو ده‌دات و ، به‌و ره‌نگه‌ش بنه‌ماکانی سیسته‌م قایم ده‌کات . فرانسیس باکۆن که‌ وه‌ک ئافرینه‌ری زانستی مۆدێرن ده‌ناسرێ له‌ بۆچونی خۆی دا نیشانمان ده‌دات که‌ زانستی مۆدێرن چه‌ند خاوه‌ن تایبه‌تمه‌ندی ره‌گه‌زگه‌راییه‌ ، باکۆن ده‌لێ ” زانیاری ده‌سته‌لاتداره‌ ” ، ژیری وه‌ک نێر و ، سروشتیش وه‌ک مێ ده‌بینێ. پۆزه‌تڤیزم چه‌مکی زانسته‌ ، ئه‌و زانیسته‌ی ره‌گه‌زگه‌را و لایه‌نگره‌. زۆرێک له‌ بابه‌تی زانسته‌کانی کۆمه‌لایه‌تی به‌پێی چه‌مکی ده‌سته‌ڵاتداری پێناسه‌ ده‌کات ، هه‌ومو زانسته‌کانی باو هه‌لویستی دژه‌ ژن ، دژی سروشته‌ و له‌ دژی بنده‌سته‌کانه‌.

ده‌بێ په‌یوه‌ندی نێوان زانست و ئازادی سه‌رله‌نوێ داڕژرێته‌وه‌

گونول کایا رایگه‌یاند که‌ له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهان ژنان زۆر ده‌ستکه‌وتنی گرنگیان هه‌یه‌ له‌ ئه‌نجامی تێکۆشانیان دا و ، ئامانجی کاروباری ژنۆلۆژی ، کۆکردنه‌وه‌ی ئه‌و خه‌باتانه‌یه‌. کایا رایگه‌یاند بۆ ئه‌وه‌ی که‌ سیسته‌می زانستی ژن بونیاد بنرێ ده‌بێ په‌یوه‌ندی نیوان رێکخراوه‌کانی ژنان په‌ره‌ی پێ بدرێ و ، ئه‌و په‌ره‌ته‌وازه‌ییه‌ی هه‌یه‌ وه‌لاوه‌ نرێ.

گونول کایا وتی ” ژن و هه‌موو بن ده‌ستان به‌ درێژایی مێژووی مرۆڤایه‌تی هیزی دیموکراتیخواز و ئازادیخوازن ، به‌رخودانێکی مه‌زنیان ئه‌نجام داوه‌ به‌لام سیستسه‌می باوی سه‌رده‌ست کێشه‌کانی چاره‌سه‌ر نه‌کردووه‌. هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ش له‌گه‌ل په‌رده‌ هه‌لدانه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و چه‌مکه‌ی ده‌سته‌لاتداری ، ژنۆلۆژی ده‌یه‌وێ چاره‌سه‌ری ده‌ست نیشان بکات ، دیاره‌ که‌ ته‌نیا ره‌خنه‌ کردن و ده‌ربڕینی به‌س نیه‌ به‌لکو ده‌بێ چاره‌سه‌ری بۆ کێشه‌ هه‌نوکه‌ییه‌کان ببینێته‌وه‌.

پێویسته‌ سه‌رله‌نوێ ده‌زگا کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان پێناسه‌ بکرێنه‌وه‌

کایا وتی ” گرنگ زانیاری و زانست له‌ بواری کۆمه‌لایه‌تی دانه‌بڕێ ، نه‌بێته‌ ده‌سته‌لاتدار و هه‌میشه‌ په‌یوه‌ندی له‌ سه‌ر بنه‌مای کۆمه‌لایه‌تی به‌هێز بکات . به‌و کۆمه‌ڵگه‌ بوونه‌ ” کۆدی کۆیله‌داری که‌ به‌سه‌ر ژن دا سه‌پێنراوه‌ ” وه‌لاوه‌ ده‌نرێ . ژنۆلۆژی په‌یوه‌ندی نێوان زانست و ئازادی داده‌رێژێ و ده‌به‌ستێ. به‌ بنه‌ماله‌وه‌ ده‌بێ هه‌موو ده‌زگا کۆمه‌لایه‌تیه‌کان سه‌رله‌نوێ پێناسه‌ بکرێنه‌وه‌ و له‌ ده‌وری ئازادی ژن بونیادبنرێنه‌وه‌.

کایا له‌ درێژه‌ی قسه‌کانی داوتی ” ئێمه‌ به‌ زانستی کۆمه‌لایه‌تی ئه‌لته‌رناتیڤ ده‌لێین سۆسیۆلۆژی ئازادی . ژنۆلۆژی بنه‌مای زانستی کۆمه‌لایه‌تی بونیاد ده‌نێ ، له‌و باوه‌ڕه‌داین ئه‌و زانسته‌ ” گرێ کوێره‌کان “ی ٥٠ هه‌زار ساڵ که‌ چاوه‌ریی چاره‌سه‌ریه‌ وه‌ک گرێ کوێریه‌ک بکاته‌وه‌ و چاره‌سه‌ری بکات.

رۆژنامه‌وان و ، نوێنه‌ری فیدراسیۆنی دیموکراتی عه‌له‌ویه‌کان رۆژدا یلدرم بابه‌ته‌که‌ی به‌ ناونیشانی ” خۆسه‌ری میتۆدۆلۆژی نوێ : ژنۆلۆژی ” له‌ پرۆسه‌ی دوورکه‌وتنه‌وه‌ی زانست له‌ کۆمه‌لگه‌ قسه‌ی کرد.

له‌سه‌ر بابه‌تی ” ده‌زگاکان و ئامرازه‌کانی ژنۆلۆژی ” له‌ لایه‌ن ئه‌ندامی ده‌ستپێشخه‌ری عه‌بدولا ئۆجالان و ئاشتی بۆ کوردستان هاوین گوینه‌شه‌ر قسه‌ی کرد.

زه‌ریفه‌ کاراسونگور کاندیدی شاره‌وانی هاوسه‌رۆکی به‌ده‌په‌ی چه‌ولیک باسی له‌ سیسته‌می هاوسه‌رۆکی کرد که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای یه‌کسانی ، به‌شداری ، ئازادیخوازیه‌ و وتی کارمان له‌سه‌رئه‌وه‌ کرد که‌ بیر له‌ ژن بکرێته‌وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی چێشتخانه‌ و ماڵ. ئێمه‌ن نه‌ک بۆ جونه‌ ده‌سته‌ڵاتداری به‌ڵکو له‌ دژی ده‌سته‌ڵاتداری کار ده‌که‌ین ، ئێمه‌ ته‌نیا نامانه‌وێ که‌ شاره‌وانیه‌کان بگرینه‌ ده‌ست به‌ڵکو بۆ ئه‌وه‌ی خزمه‌تی کۆمه‌لگه‌ی پێ بکه‌ین ده‌مانه‌وێ بچینه‌ شاره‌وانیه‌کان. ئه‌گه‌ر مرۆڤ متمانه‌ به‌ گه‌ل بدات ده‌توانێ کار بۆ گه‌ل بکات ، ئێمه‌ خوی ده‌سته‌ڵات ره‌ت ده‌که‌ینه‌وه‌ و نامانه‌وێ توشی نه‌خۆشی ده‌سته‌لات بین ، نامانه‌وێ وه‌ک تانسۆ چیله‌رمان لێ بێ. ئێمه‌ ئه‌نجومه‌نه‌کانی ژنان دروست کرد و جه‌ساره‌تمان له‌ تیکۆشانمانه‌وه‌ وه‌رگرت و ئیستاش به‌ره‌و قۆناغیکی نوێی بونیادنانی خۆبه‌رێوه‌به‌ری هه‌رێمی هه‌نگاو ده‌نێین له‌ چوارچێوه‌ی پارادیگمای کۆنفیدرالیزمی دیموکراتی دا.

له‌و کۆنفرانسه‌دا ڕێکخراوی گابریلا – به‌ شداری کرد ، رێکخراوی گابرێلا له‌ سالی ١٩٨٤ دامه‌زراوه‌ له‌ 40 رێکخراوه‌ی ژنان پێک هاتووه‌ که‌ ئه‌رته‌شی ژنانی فیلپینیش ده‌گرێته‌وه‌.

کانسی لۆزانۆ به‌ناوی رێکراوه‌که‌ وتی گابریلا به‌ فیلیپی واتا هێزی ژنان ، وه‌ک هاوپه‌یمانێکی نه‌ته‌وه‌یی ژنانه‌ له‌ دژی دکتاتۆری مارسۆس هاته‌ ئاراوه‌ ، ٢٠٠ ئه‌ندامی هه‌یه‌ ، له‌ فیلیپین خۆی ریکخستووه‌ و له‌ چینی ژێره‌وه‌ کۆمه‌ڵگه‌ پێک هاتووه‌ . ئامانجیان ئه‌وه‌یه‌ گۆرانکاری بکرێ له‌و یاسایانه‌ که‌ هه‌لاواردنی ڕه‌گه‌زی تێداییه‌. جێگا له‌ ناو ته‌ڤگه‌ری دیموکراتی دا ده‌گرین له‌ هه‌شتی مانگی مارت ژنان سه‌رهه‌ڵدان ده‌که‌ن و ده‌رژێنه‌ شه‌قامه‌کان ده‌یانه‌وێ به‌ یه‌ک ده‌نگ خه‌بات بکه‌ن. له‌ نێو کۆمه‌لگه‌ش دا زۆر چالاکی وه‌ک په‌روه‌رده‌ و کاری وشیارکردنه‌وه‌ ده‌که‌ن و زیاترین ژماره‌ی ژنانیان کارا کردووه‌ له‌ مه‌یدانه‌کانی ژیان دا ، تا ئه‌و ئاسته‌ی ده‌یانه‌وێ که‌ له‌ هه‌ر بنه‌ماله‌یه‌ک ئه‌ندامێکی گابرێلا هه‌بێ.

باوه‌ڕی وایه‌ که‌ ده‌بێ ژنان بپاریزرێن له‌ توند و تیژی و هاوپشتی له‌ رێکخراوکانی ژنان وه‌رگرن بۆ به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی به‌تایبه‌تی ژنانی ئاسیا.

ماریا لودۆ له‌ هه‌رێـمی کاتالان له‌ رێکخراوی گاتاموالاوه‌ هاتبوو. گاتاموالا گروپێکی فێنمستن کار له‌ سه‌ر رێکخراوی سه‌ربه‌خۆی ژنان ده‌که‌ن له‌ کاتالۆنیا ، له‌ ئاستی نه‌ته‌وه‌یی دا له‌گه‌ل رێکخراوکانی تری ژنان کار ده‌که‌ن.

ماریا لۆدۆ وتی ١٤ ملیۆنین ولاته‌که‌مان داگیر کراوه‌ ، وه‌ک هه‌ریمێکی ئیسپانیا ده‌بینرێن ، ژن له‌ قه‌یرانێکی مه‌زن دا ده‌ژین ، هه‌ریمه‌که‌یان ئارام دیاره‌ به‌لام ئیسپانیا له‌به‌ر هه‌ڵوه‌شاندن دایه‌ ، ئه‌گه‌ر یاسای کورتاج قه‌بول بکری ئه‌وه‌ ده‌ست له‌ جه‌سته‌شمان وه‌رده‌ده‌ن ، سیسته‌مێکی باوکسالاری هه‌یه‌ ئێمه‌ له‌دژی تیکۆشان ده‌که‌ین ، ئێمه‌ فێمینست مارکیسیستین ، گروپی گواتامۆلا جیاوازیمان له‌ نێودایه‌ ، ده‌بێ یه‌کێتی خۆمان ئاوا بکه‌ین و ولاتێکی کاتالانی فێمینیست ئاوا بکه‌ین و ، ژنان له‌ ناوه‌ندی سیاسه‌ت به‌شداری بکه‌ین چونکه‌ پرسه‌کانی ئێمه‌ کۆمه‌لایه‌تی سیاسین و، شۆرش له‌ کاتالۆنیا بێ ژن نابێ.

ئاریا عیسا ئه‌ندامی کۆمیته‌ی په‌یوه‌ندیه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی په‌یه‌ده‌ش سه‌ره‌تا سڵاوی له‌و ژنانه‌ کرد که‌ پێشه‌نگی شۆڕشن و وتی ژنان له‌ سه‌ره‌تای شٶرشه‌وه‌ به‌ سیسته‌می خۆسه‌ری خۆیان رێکخستن کرد بۆ ئه‌وه‌ی که‌ مافی خۆیان له‌ کۆمه‌لگه‌یه‌کی ئازاد فه‌راهه‌م بکه‌ن که‌ زهنیه‌تی ده‌سته‌لاتدار تێدا حاکم نه‌بێ و وتی ژنان له‌ درکی ئه‌وه‌دا بووه‌ که‌ سیسته‌می باوکسالاری حاکمه‌ له‌ دژی ئه‌و زهنیه‌ته‌ ده‌ستیان به‌ تێکۆشان کرد.

گۆڕانکاری له‌ زهنیه‌تی پیاوسالاری به‌ سیسته‌می خۆسه‌ریه‌ی ده‌بێ ، شۆرش له‌ رۆژئاوای کوردستان هه‌ر وا نه‌هاتووه‌ به‌ڵکو له‌ که‌ڵک له‌ فه‌لسه‌فه‌ی ئۆجالان وه‌رگیراوه‌ و کرده‌وه‌یی کراوه‌ ، ئه‌و ده‌لێ شٶرشی ڕۆژاوا شۆرشی ژنه‌ ده‌بێ سه‌ره‌تا بیر له‌وه‌ بکه‌ینه‌وه‌ که‌ ئه‌و شۆرشه‌ چٶن به‌ره‌و پێشه‌وه‌به‌رین نه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ داخۆ ئه‌م شۆرشه‌ که‌ی کۆتایی دێت . له‌ کوبانی ، عه‌فرین و شاره‌کانی تر ده‌زگای مندالان ، ژنان و بنه‌ماڵه‌ی شه‌هیدان سازکراوه‌ ، به‌لام ژنان له‌ کاتی کۆچبه‌ری دا ڕووبه‌رووی توند و تیژی ده‌بنه‌وه‌ وه‌ک ماوه‌یه‌ک له‌ مه‌وبه‌ر کچێکی ١٦ سالی له‌ باشور ده‌ست درێژی کرایه‌ سه‌ر یان ڕووبه‌ووی هه‌ره‌شه‌ی کوشتن ده‌بنه‌وه‌. ، بانگه‌وازیمان له‌ ژنانی هه‌موو جیهان هه‌یه‌ که‌ پشتگیری له‌ ژنانی رۆژائاوا بکه‌ن و به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ی که‌ ڕووبه‌رووی کێشه‌ ده‌بنه‌وه‌.

کۆنفرانسی ژنۆلۆژی که‌له‌ زانکۆی کۆلنی ئه‌لمانیا له‌ ژێر ناوی ” ژنۆلۆژی : دارشتنی فکری ڕادیکالانه‌ی ژنان ” له‌ دانیشتنی رۆژی سێیه‌مین و کۆتایی دا سه‌رۆکی رێکخراوی (WPD)مارگریت ئوه‌ن قسه‌ی کرد و وتی “٢٠ ساله‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی کورد کار ده‌کات و ، باسی رۆلی رێبه‌ری گه‌لی کورد عه‌بدولا ئۆجالانی له‌ تێکۆشانی ژن دا کرد و، رایگه‌یاند که‌ له‌ هه‌مان له‌سه‌رده‌می هاوچه‌رخ بیر له‌ رێبه‌رێکی تر ناکرێته‌وه‌ که‌ هێنده‌ی ئۆجالان ژنی خستبێته‌ ناوه‌ند ، غاندی له‌ مه‌سه‌له‌ی ژن دا هێنده‌ باش نه‌بوو له‌نێو ئێمه‌دا خوشکان له‌ ئه‌فریقیای باشوریشه‌وه‌ هه‌ن. واته‌ رێبه‌رێک هه‌یه‌ که‌ ژنان وه‌ک زیاده‌یه‌ک له‌ په‌راوێز یان کونج دا نابینێ ، بۆ ئه‌وه‌ش ده‌بێ کار بۆ ئازادی ئۆجالان بکه‌ین. له‌ زیندان دایه‌ که‌چی باسی ئاشتی ده‌کات ، له‌ کاتێکدا که‌ ئۆجالان که‌ ئه‌ندازیاری ئاشتیه‌ له‌ زیندان دا بێ چۆن باسی دانوسان بکه‌ین؟ ئازادی بۆ ئۆجالان.

ئوه‌ن وتی رایگه‌یاند که‌ گفتوگۆکانی سێ رۆژه‌ ده‌کرێ جۆشێکی دروست کردووه‌ و ، ئه‌و ئه‌نجامانه‌ی له‌م کۆنفرانسه‌وه‌ هاتۆته‌ ئاراوه‌ هه‌فته‌ی داهاتوه‌ ده‌یخه‌ینه‌ ئه‌جێندای کۆبونه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کانی تایبه‌ت به‌ ژنان.

ئوه‌ن وتی ” له‌وێ باسی راستی ژن و میتۆدۆلۆژی بکه‌م ، کاتێ لێره‌ باسی خه‌یاله‌کانی ژن کرا منی زۆر خۆشحاڵ کرد ، به‌ شه‌رمه‌وه‌ ده‌لێم من سه‌رقالم به‌ حقوقه‌وه‌ ، بۆ به‌ شه‌رمه‌وه‌ ” له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ حقوق ئه‌مرۆ له‌ژێر کۆنترۆلی پیاودایه‌ ، ئه‌و یاسایانه‌ سیسته‌می ده‌سته‌لاتداری پیاو دروست ده‌کات و ، من له‌ کۆبونه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان داوا ده‌که‌م که‌ ئه‌و یاسایانه‌ بگۆڕێ . ئێمه‌ له‌ وه‌ها سیسته‌مێک دا هه‌موو شتیکمان له‌سه‌ر کاغه‌ز نیه‌ ، پیویسته‌ ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان کاریگه‌ری له‌ سه‌ر ئه‌و شه‌ڕه‌ی سه‌ر ژنان هه‌بێ و ، ڕایوه‌ستێنێ.

ئوه‌ن له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ی گۆڕینی پیاو قسه‌ی کرد و وتی ” پیویسته‌ ئیمه‌ نیشانی پیاوانی بده‌ین که‌ تا مافی ژنان نه‌درێ دادوه‌ری به‌رقه‌رار نابێ . ده‌بێ پێیان بلێین که‌ تا ژن ئازاد نه‌بێ ئه‌وانیش له‌ ژێر گوشار دا ده‌بن. ده‌بێ پیاوان بگۆڕین “

مارگریت ئوه‌ن له‌ درێژه‌ی قسه‌کانی دا باسی له‌ سه‌ردانه‌که‌ی مانگی کانونی دووه‌می بۆ ڕۆژئاوای کوردستان کرد و وتی :

له‌ رۆژئاوا ئه‌و مۆدێله‌ی که‌ ئۆجالان پێشبینی کردووه‌ زۆر به‌جۆشه‌ و ، مۆدێلێکی شٶڕشگیریه‌ ، تاکه‌ مۆدێله‌ بۆ ئه‌و ولاتانه‌ی که‌ شه‌ڕی تێدایه‌ ، به‌تایبه‌تی له‌ قۆناغی شه‌ێ‌ دا و به‌شداری ژنان و دارشتنی یاسا خستویه‌ ناو جۆش و خرۆشه‌وه‌.

هه‌روه‌ها وتی ” کاتێ چومه‌ سه‌ر سنور ده‌مێک بوو داخراو بوو ، به‌هۆکاری سیاسیه‌وه‌ داخرابوو باسی مه‌سه‌له‌ی ژیۆپۆله‌تیک ناکه‌م به‌لام بۆچونی ده‌روازه‌ی سنور داده‌خرێ ، من تێناگه‌م بۆ ڕۆژئاوا له‌ وڵاکه‌ی من و زۆر ولاتی تری ئه‌وروپی دانی پێدا نانرێ. هۆکاری چونی من بۆ ڕۆژئاوا له‌ راستی دا ویستم له‌ نزیکه‌وه‌ ئاستی ڕه‌گه‌زگه‌رایی کۆمه‌لایه‌تی ببینم . له‌ هه‌موو ده‌زگا و دامه‌زراوه‌کان دا سیسته‌می هاوسه‌رۆکایه‌تی هه‌یه‌ . له‌ هه‌موو جێیه‌ک ناوه‌ندی ژنان هه‌ن به‌لام ئه‌وه‌ به‌ واتایه‌ نایه‌ت که‌ ئه‌وه‌ تاکه‌ کاری ژنه‌ ، ژنان هه‌موو کارێک ده‌که‌ن و به‌ هاوبه‌شی له‌گه‌ل پیاوان دا کار ده‌که‌ن”

زیاتر له‌ ٥ هه‌زار مرۆڤ کۆچبه‌ر هه‌ن ، زۆریان ده‌چنه‌ رۆژئاوا له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ خۆبه‌رێوه‌به‌ری دیموکراتی له‌سه‌ر بنه‌مای ئازادی بیر و ڕا و ره‌گه‌زیه‌ . من ئاکادیمیای ژنانم بینی . من یه‌په‌گه‌م بینی ، زۆر سه‌یره‌ ، من ئه‌و ژنانه‌م بینی که‌ هاوژیان و ، رۆڵه‌کانیان ژیانیان له‌ده‌ستدا له‌ شه‌ڕدا ئه‌وان شانازیان به‌وه‌وه‌ ده‌کرد که‌ له‌ هاوژینیان و رۆله‌کانیان له‌ پێناوی ئه‌وان دا له‌ ده‌ستداوه‌ له‌ شه‌ڕی دژ به‌ نوسره‌دا ، جارێکی تر به‌ چوار چاو چاوه‌ریی ئه‌وه‌م جارێکی تر بچمه‌وه‌ ڕۆژئاوا.

پلاتفۆرمی ژنانی رۆژهه‌لاتی کوردستان وتارێکیان له‌ کۆنفرانسه‌که‌ خوێنده‌وه‌ و باسیان له‌ دۆخی ژنان له‌ ئێران و رۆژهه‌ڵاتی کوردستان کرد و، بانگه‌وازی له‌ هه‌موو ژنان کرد پشتگیری له‌و هه‌ڵمه‌ته‌ بکه‌ن که‌ له‌ دژی سێداره‌ و قڕکرنی ژنانه‌ له‌ ئیران له‌ ئاستی نێونه‌ته‌وه‌یی وه‌گه‌ڕیان خستووه‌ و شایانی باسه‌ که‌ هه‌موو ئه‌ندامانی کۆنفرانسکه‌که‌ هه‌ڵمه‌ته‌که‌یان واژۆ کرد.

له‌ ده‌قی هه‌ڵمه‌که‌دا باسیان له‌ ئه‌شکه‌نجه‌ و سیداره‌ کرد له‌ ئێران و وێرای ئاماژه‌ به‌ ناوی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ له‌ سێداره‌دراون وه‌ک : زهه‌‌را کازمی، شیرین عه‌له‌م هولی ، ندا ئاغا سوڵتان، په‌روانه‌ ئێسکه‌نده‌ری، نه‌سرین و شهه‌‌لا که‌عبی، ئه‌وین عوسمانی، هاله‌ سه‌حابی، فه‌رزاد که‌مانگه‌ر، فه‌رهاد وه‌کیلی، عه‌لی حه‌یده‌ریان، داریووش فرووهه‌‌ر، حوسین خزری، حه‌بیبۆڵا گۆلپه‌ریپوور، ئیحسان فه‌تاحیان، فه‌سیح یاسه‌مه‌نی، شێرکۆ مه‌عارفی،حه‌سه‌ن حکمه‌ت ده‌میر و ئێستاش زه‌ینه‌ب جه‌لالیان له‌ ژێر ئه‌شکه‌نجه‌ و مامه‌له‌ی خراپ دا چاوی له‌ ده‌ستداوه‌ ، داوایان کرد که‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی باوه‌ریان به‌ ئازادی هه‌یه‌ له‌ دژی سێداره‌ و کوشتن راوه‌ستن به‌تایبه‌تی سیداره‌ و کوشتنی ژنان.

چاوه‌رێ ده‌کرێ که‌ ناوه‌رۆکی کۆنفرانسه‌که‌ به‌ زنجیره‌یه‌ک کۆنفرانس ، کۆبونه‌وه‌ ، پانێل ، سیمینار به‌ جیهان و کوردستان دا بڵاو بکرێته‌وه‌ و ئه‌و ژنانه‌ی له‌و کۆنفرانسه‌دا به‌شداریان کرد ئه‌رکی ئه‌و کارانه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرن .

On Bisha Saddexaad 6th, 2014, posted in: ژنۆلۆژی, KJKONLINE by